فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

‌همزمان با تحولات صنعتی در اروپا، گیلان به‌سبب ظرفیت‌‌‌های اقتصادی متعدد، مورد توجه سرمایه‌‌گذاران و تجار خارجی قرار گرفت و جزء نخستین مناطق کشور بود که جهت‌گیری اقتصاد آن به‌سوی جذب در اقتصاد منطقه‌ای با محوریت روسیه حرکت کرد. بر این پایه این منطقه ‌‌‌‌‌به‌ویژه از نیمه دوران قاجار درگاه ورود سرمایه‌‌گذاران خارجی، در حوزه‌‌‌های شیلات، صنعت، کشاورزی و نفت بود. مسیر تجاری گیلان نیز از اصلی‌‌‌‌‌ترین شاهراه‌‌‌های ورود کالاهای نوین مصرفی بود که گمرکات آستارا و انزلی در آن نقش بی‌بدیلی داشتند. در عین حال به‌علت ضعف حکومت ملی در ایران،‌ این انباشت سرمایه در گیلان، سبب قدرت‌یابی و تا حدی انفکاک آن از استقلال ملی شد که همین امر نیز موقعیت این منطقه را نسبت به حکومت مرکزی تقویت‌‌‌‌ می‌کرد. پژوهش حاضر در پی پاسخگویی به دو پرسش زیر است: ۱. شکل‌گیری برون‌گرایی اقتصادی در گیلان در اواخر قاجار چه فرایندی را طی کره است؟ و ۲. این برون‌گرایی اقتصادی چه تأثیری بر شرایط اجتماعی و سیاسی منتهی به اواخر قاجار در گیلان داشته است؟ در فرضیه پژوهشی استدلال می‌شود که نخست ورود جریان سرمایه خارجی به گیلان، کم‌کم موجب استقلال نسبی اقتصاد گیلان از اقتصاد ملی و وابستگی آن به اقتصاد جهانی به‌ویژه روسیه شد؛ دوم این استقلال نسبی خود موجب شد تا هزینه‌های ایستادگی در برابر حکومت به کمترین اندازه برسد و نفوذ سیاسی حکومت را در برابر قدرت‌های اقتصادی محلی (ایرانی یا غیرایرانی) کاهش دهد. در این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمونی کیفی داده‌های گردآوری‌شده از اسناد تاریخی و دستاوردهای پژوهش‌های پیشین، روند این برون‌گرایی اقتصادی در گیلان و پیامدهای سیاسی- اجتماعی آن بررسی خواهند شد.