فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایلات و عشایر ایران تا ‌پیش‌‌ از فروپاشی کامل قدرتشان از بازیگران تأثیرگذار در رخدادهای سیاسی و اجتماعی کشور بودند. نهضت ملی ‌شدن صنعت نفت و در پی آن کودتای 28 مرداد 1332 و موضع‌گیری‌‌های رهبران ایلات ایرانی در برابر آن از اهمیت زیادی برخوردار است. اگرچه نهضت ملی‌ شدن صنعت نفت از موضوع‌های درخور نگرش پژوهشگران بوده، این پژوهش‌ها بیشتر درباره فرایند ملی‌ شدن نفت و کودتا انجام گرفته و به موضع‌گیری نیروهای محلی در برابر آن کمتر توجه شده است. نظر به این کاستی، پژوهش حاضر بر مطالعه موردی ایل قشقایی و تبیین علل پشتیبانی رهبران آن از نهضت ملی‌ شدن صنعت نفت، دکتر مصدق و مخالفت با کودتای 28 مرداد تمرکز دارد. مقاله در تلاش برای پاسخ به دو پرسش زیرست: 1. دیدگاه‌‌ها و موضع‌گیری‌‌های رهبران قشقایی نسبت به ملی‌ شدن صنعت نفت چه بوده است؟ 2. چه عواملی بر اتخاذ این دیدگاه‌‌ها و موضع‌گیری‌ها تأثیرگذار بودند؟ در فرضیه پژوهشی استدلال می‌شود که پشتیبانی ایل قشقایی از مصدق و نهضت ملی ‌شدن صنعت نفت بر سه محور استوار بوده است: الف) نگرانی از قدرت‌یابی دوباره اقتدار‌گرایی پهلوی و تکرار احتمالی الگوی رابطه دشمنانه دولت با ایلات در دوران رضاشاه؛ ب) روابط دوستانه و عاطفی دیرین رهبران قشقایی با مصدق؛ و ج) باور رهبران قشقایی به همیاری هویت ایلی با هویت ملی و ترجیح منافع ملی بر منافع ایلی. پژوهش کنونی از لحاظ نظری بر نظریه سطح تحلیل هویتی و همگرایی هویت‌های اجتماعی با هویت ملی تکیه می‌کند تا نشان دهد هویت ایلی در ایران به‌عنوان یک هویت اجتماعی تعارضی با هویت ملی یا سطح تحلیل هویت ملی ندارد. برای آزمون فرضیه و درک رویدادهای تاریخی از روش تحلیل محتوای مفهومی کیفی اسناد دربرگیرنده خاطرات و نامه‌های رهبران قشقایی، تاریخ شفاهی و دیگر شواهد موجود و استدلال‌های ارائه‌شده پژوهشگران مسائل ایران در متون فارسی و انگلیسی استفاده خواهد شد. همچنین پژوهش از نظریه همکاری و همیاری متقابل میان ایلات و دولت پیروی می‌کند که ایلات را نه به‌عنوان جوامع بسته و دارای هویت‌های ویژه فرهنگی و سیاسی، بلکه جوامعی در نظر می‌گیرد که اشتراکات فرهنگی زیادی با محیط ملی داشته و رابطه‌اش با دولت مرکزی نه بر تعارض و تضاد، بلکه بر همکاری و همیاری متقابل نهاده شده است.