فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شروع بحران اوکراین در 24 فوریه 2022 پیامدهای امنیتی مهمی برای نظام بین‌الملل و به‌ویژه محیط امنیتی اتحادیه اروپا داشته است. پس از پایان جنگ جهانی دوم، برای نخستین‌بار است که کشورهای اروپایی سایه جنگ را در این قاره به‌شدت احساس می‌کنند، در نتیجه این بحران تلاش‌های خود را برای تقویت توانمندی‌های دفاعی اروپا افزایش داده‌اند. برای نمونه آلمان برای نخستین‌بار اعلام کرد که تعهد خود را در ناتو برای اختصاص دو درصد تولید ناخالص داخلی به بخش دفاعی این نهاد رعایت خواهد کرد. تدوین دو سند «قطب‌نمای راهبردی اتحادیه اروپا» و «مفهوم راهبردی جدید ناتو» نیز بیانگر تلاش برای تقویت توانمندی‌های کشورهای اروپایی است. انتشار سند ژوئن 2022 مفهوم راهبردی جدید ناتو  که هشتمین سند راهبردی این سازمان از زمان تشکیل آن در  1949 به‌شمار می‌رود، نشان‌دهنده دگرگونی‌های اساسی در محیط امنیتی اروپا و تغییر پندار از تهدید در این سازمان و به‌نوعی بازگشت به همان سنت پیشین این سازمان یعنی بازدارندگی و دفاع است. هدف اصلی این پژوهش پاسخگویی به این پرسش است که چگونه تدوین مفهوم راهبردی جدید ناتو همکاری‌های آتی ناتو و اتحادیه اروپا و امنیت اروپایی را دگرگون خواهد کرد؟ با استفاده از چارچوب نظری مفاهیم راهبردی ناتو که اکنون به بازگشت به اصل «شمشیر و سپر» استوار است، در فرضیه پژوهشی استدلال می‌شود تغییر پندار کشورهای اروپایی از تهدید روسیه به تصویب قطب‌نمای راهبردی اروپایی و تأکید بر نقش ناتو در امنیت اروپایی و تدوین مفهوم راهبردی جدید انجامید، که به‌نوبه خود به ایفای نقش محوری سازمان ناتو در امنیت اروپایی و نزدیکی روابط ناتو و اتحادیه اروپا، دست‌کم در کوتاه‌مدت و میان‌مدت منجر خواهد شد. برای توصیف و تبیین پیامدهای دگرگونی راهبرد ناتو برای امنیت اروپا، افزون‌بر بررسی دقیق گزارش‌های کارشناسان مسائل دفاعی اروپایی در اتاق‌های فکر و تحلیل‌های صاحب‌نظران مراکز مطالعاتی خارجی، از روش تحلیل محتوای داده‌های کیفی گردآوری‌شده از مهم‌ترین اسناد رسمی ناتو و اتحادیه اروپا و اظهارنظرهای مقام‌های دولتی کشورهای عضو این دو نهاد استفاده شده است. بر اساس یافته‌های پژوهش تغییر پندار از تهدید که از عوامل مهم تدوین مفهوم راهبردی جدید ناتو به‌شمار می‌آید، همان‌طورکه انتظار می‌رود تأثیر مثبتی در پررنگ‌تر شدن نقش ناتو در امنیت اروپایی خواهد داشت.