واکاوی چرخشهای سیاسی سه نگرش سیاسی از اسلام در قبال تحولات خاورمیانه، از تقابل تا همکاری
نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22059/jpq.2023.308484.1007646چکیده
منطقه غرب آسیا و خاورمیانه در دهه دوم هزاره سوم شاهد وقوع تحولاتی بوده است که یکی از مهمترین آنها وقوع جنبشهای موسوم به بهار عربی یا بیداری اسلامی است. عامل اصلی پیچیدهتر شدن این تحولات تلاش سه کشور ایران، عربستان و ترکیه به ترتیب با سه نگرش از اسلام یعنی شیعی، سلفی- تکفیری و اخوانی برای رهبری این جنبشها بوده است. هدف اصلی پژوهش حاضر تبیین چگونگی تکوین سه نگرش از اسلام، تحلیل چرایی رقابت میان آنها و تشریح پیامدهای آن است. ازاینرو، دو پرسش پژوهشی عبارتاند از: 1. چه عواملی موجب چرخش سیاسی حامیان نگرشهای سیاسی از اسلام در قبال تحولات خاورمیانه شده است؟ 2. تا چه اندازه تکوین، رشد و رقابت این سه برداشت از اسلام به بروز درگیریها در خاورمیانه منجر شده است؟ در فرضیه پژوهشی بیان میشود که رقابت میان حامیان سه نگرش متفاوت از اسلام سیاسی یعنی اسلام شیعی، سلفی- تکفیری و اخوانی به افزایش ناآرامی و خشونت در خاورمیانه منجر شده است. پاسخ به پرسشهای پژوهش با استفاده از روش تحلیل دادههای کیفی گردآوریشده مربوط به جنبشهای بهار عربی و یا مواضع رسمی رهبران سه کشور در قبال این جنبشها و بحرانهایی مانند سوریه و قطر بوده است. یافتههای پژوهش بیانگر چرخش در سه نگرش از همکاری تا تقابل و تأثیر آن بر تشدید ناآرامیهاست.
