کووید-19 و بازآفرینی تعاملات قومی: پدیدارشناسی زیست‌جهان پساکووید قوم لک

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانش آموخته دکترای جامعه شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

doi
10.22034/jscc.2025.22616.1210
چکیده

زمینه و هدف: قوم لک یکی از اقوام ایرانی است که اعضای آن تا پیش از مواجهه با همه‌گیری کووید-19، فرم و محتوای قومی تعاملات خود را تا حد چشم‌گیری حفظ کرده بودند، اما فاصله‌گیری اجتماعی ناشی از شیوع بیماری کووید-19، تغییراتی در کمّیت و کیفیت تعاملات مذکور به بار آورد. هدف تحقیق حاضر، درک پدیدارشناسانه زیست‌جهان پساکووید بخشی از قوم لک (ساکن در شهرستان بروجرد) بوده است.روش و داده‌ها: روش تحقیق، پدیدارشناسی توصیفی موستاکاس بوده و تعداد 16 نمونه به‌صورت هدفمند، و تا اشباع نظری انتخاب شده که با آنان مصاحبه عمیق صورت گرفته است. همچنین از 10 مشاهده مشارکتی استفاده شده است.یافته‌ها: در نتیجه کدگذاری سازه مفهومی «بازآفرینی تعامل قومی» شامل 8 خوشه اصلی است که عبارتند از: 1) فهم نیاز به تعامل/اجتماع، 2) فهم عاملیت انسانی، 3) فهم معنای جدید تعامل، 4) فهم معنای جدید اجتماع،‌ 5) فهم معرفت علمی-عقلانی، 6) فهم آزادی در پیوستگی، 7) فهم عاملیت ناانسانی، و 8) فهم معنای جدید هویت.بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد که دگرگونی سازنده‌ای در تعاملات قومی جامعه هدف روی داده و نقش عاملیت انسانی و ناانسانی در این دگرگونی برجسته شده است؛ بدین معنا که فرد پیش از مواجهه با کووید-19، برای حضور در «اجتماعی از پیش موجود» «توسط اعضای پیشین اجتماع» «به‌صورت اجباری» و «لزوماً با قرار گرفتن در میان جمع» و «با ارجاع به ذخیره دانشی از پیش موجود و وحدت‌گرای سنتی» «اجتماعی شده است»، حال آن‌که، مواجهه با کووید-19 به‌عنوان یک عامل ناانسانی سبب شده که او برای حضور در «اجتماعی خودساخته»، «توسط خودش» «به‌صورت خودخواسته» و «در انزوا و به دور از جمع و با تکیه بر فردیت خود» و «با ارجاع به ذخیره دانشیِ علمی-شخصیِ بازاندیشانه و کثرت‌گرا»، «خود را بازاجتماعی سازد.»پیام اصلی: دگرگونی تعاملات قومی ناشی از مواجهه با مخاطره کووید-19، در آگاهی فرد به معنای درک نیازش به ارتباط با دیگران است. به‌عبارت دیگر، مواجهه با مخاطره و انزوای اجباری فیزیکی- اجتماعی ناشی از آن، نیاز فرد به «با دیگران بودن» را برای او آشکار ساخته است.