زمینههای تغییر در بازنمایی جنسیت از فرهنگ تا سیاست: تحلیل محتوای فیلم سینمایی باربی
نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری علوم ارتباطات، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران
2 دانشیار گروه علوم ارتباطات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران
doi
10.22034/jscc.2025.22060.1156چکیده
زمینه و هدف: سینما نقش مهمی در فرهنگسازی، سرگرمی و تفکر دارد و میتواند مسائل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را در خود و جامعه مخاطب بازتاب دهد و همچنین به بازتولید ارزشهای فرهنگ جامعه کمک نماید. این پژوهش سعی دارد زمینههای تغییر در بازنمایی مفاهیم جنسیتی در فیلم باربی را مورد مطالعه قرار دهد. روش و دادهها: این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی، پیامهای فرهنگی فیلم سینمایی «باربی» را بهعنوان یکی از پرفروشترین فیلمهای سال 2023 مورد مطالعه قرارداده است. بهمنظور گردآوری اطلاعات، فیلم سینمایی چندین بار بهصورت فردی و گروهی مشاهده شد و پس از پیادهسازی دیالوگ و روابط به تصویرکشیده شده در فیلم، دستهبندی و استخراج یافتهها انجام شد. یافتهها: نتایج پژوهش نشان داد که فیلم از طریق تقابل مفهوم قدرت با موضوعات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، بهویژه بحران مردانگی و نمادهایی مانند اسب قهوهای بهعنوان نمادی از قدرت مردانه، پیامهای مهمی را ارائه میدهد. همچنین فیلم از عناصر بصری و مفهومی برای برجستهکردن ایده باربی به عنوان نمادی ماندگار استفاده کرده و پیوستگی آن با ایجاد نظم نوین جهانی و احیای بازاریابی را نیز به تصویر میکشد. بحث و نتیجهگیری: تحلیل محتوای فیلم نشان داد که این اثر در ابعاد مختلف از جمله سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، هویتی، اجتماعی و ایدئولوژیک پیامهای قابلتوجهی را در خود جای داده است. باتوجه به اینکه گاهی سینما تغییرات اجتماعی را پیش بینی می کند و گاهی تغییرات اجتماعی درسینما بازگویی می شود، پیامهای نهفته درسینما حاوی رویکردهای جدیدی است و ظرفیتهای متفاوتی در بازنمایی کلیشههای جنسیتی و نگاه خیره مردانه ایجاد کرده و به احیای فرهنگ و سنتهای آمریکایی با تأکید بر مؤلفه جذابیت کمک میکنند. این فیلم برخی تغییرات اجتماعی را بازنمایی می کند وگاها هدفمند آینده اجتماعی و سیاسی را از منظر روابط قدرت و جنسیت تفهیم می نماید. پیام اصلی: نتایج پژوهش نشان داد که سازندگان باربی علاوه بر این که از ظرفیت باربی برای انتشار مفاهیم فرهنگی آمریکایی بهره بردهاند، اما با در نظرگیری اقتضائات و تحولات فکری دنیای جدید، سعی دارند بازنمایی مفهومی باربی بهگونهای باشد که با نگرشهای دنیای جدید سازگار باشد.