انتخاب و مصرف پوشاک بهمثابه عنصر تمایز اجتماعی بیننسلی؛ تفاوتها و شباهتها
نویسندگان
1 استادیار جامعهشناسی، گروه جامعهشناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران
2 دانشیار جامعهشناسی، گروه جوانان و مناسبات نسلی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران
doi
10.22034/jscc.2025.22183.1166چکیده
زمینه و هدف: پوشاک یک نماگر مهم تمایز اجتماعی و یک نماد فرهنگی برجسته است. انتخاب و مصرف پوشاک، هم به عنوان یک جزء فرهنگی و هم یک عنصر نمادین، در طول نسلها بهطور مستمر در حال تکوین است. هدف این مطالعه بررسی تفاوتها و شباهتها در انتخاب پوشاک در میان گروههای سنی مختلف و چگونگی تغییرات نسلی آن است. روش و دادهها: روش پژوهش پیمایش و جامعه آماری شامل افراد بالای 18 سال شهر تهران است. حجم نمونه برابر با 388 نفر است که از طریق فرمول کوکران تعیین شده است. روش نمونهگیری تصادفی مطبق براساس اختصاص سهمیه به هر سه گروه نسلی است که بهصورت تصادفی انتخاب شدهاند. ابزار جمعآوری دادهها نیز پرسشنامه محققساخته است. یافتهها: گروههای نسلی در نوع خرید و مقدار خرید با یکدیگر تفاوت معنادار دارند. در معیارهای خرید، تفاوتی در اهمیت قیمت و اهمیت نیاز بین گروههای مورد بررسی مشاهده نشد؛ ولی بین گروههای نسلی، در معیارهای اهمیت کیفیت، اهمیت برند و اهمیت پوشیده بودن تفاوت معنادار وجود دارد. البته در معیار اهمیت کیفیت بین جوانان با میانسالان و در معیار اهمیت برند نیز بین جوانان و میانسالان تفاوت معناداری مشاهده نشد؛ ولی این دو گروه در اهمیت برند تفاوت معناداری با بزرگسالان دارند. بحث و نتیجهگیری: مطالعه حاضر از وقوع آرام و تدریجی تغییر در معیارهای انتخاب پوشاک در بین گروههای نسلی حکایت دارد که نشاندهنده وجود تفاوت در نظام معنایی، ترجیحات اجتماعی و سرمایه فرهنگی گروههای نسلی است. این تشابهات و تمایزات معنایی از یکسو باعث ایجاد ترجیحات فرهنگی و اجتماعی ویژه شده که انسجام اجتماعی و تداوم فرهنگی را تداوم میبخشد و از سوی دیگر به استقلال گروهی و تمایز هویتی گروههای نسلی کمک کرده و با ایجاد تمایزات رفتاری، راه را برای تغییرات فرهنگی و اجتماعی در بلندمدت باز کرده است. پیام اصلی: پوشاک بهمثابه ابزار انتقال معنا و نشانه فرهنگی، تحتتأثیر رخدادهای فرهنگی و تحولات اجتماعی است و افراد از سبک پوشش بهعنوان ابزاری برای نشان دادن هویت فردی و گروهی استفاده میکنند. نتایج حکایت از تغییرات اجتماعی آرام و تدریجی در معیارهای انتخاب و خرید پوشاک در بین نسلهای مورد بررسی دارد.
