آیندهپژوهی رواداری اجتماعی در ایران: کاربرد روش تحلیل لایهای علّی
نویسندگان
1 استاد گروه جامعهشناسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
2 دانشجوی دکترای جامعهشناسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
doi
10.22034/jscc.2025.22024.1153چکیده
زمینه و هدف: رواداری اجتماعی، بهمثابه اساسیترین پیششرط تعامل سازنده میان افراد و گروههای گوناگون، از چنان اهمیتی برخوردار است که نقش آن را باید در تضمین همزیستی مسالمتآمیز و درک متقابل جستجو نمود. امروزه، این موضوع در جامعه ایرانی به مسأله مهمی تبدیل شده است. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر آیندهپژوهی رواداری اجتماعی جامعه ایرانی در افقی بیست ساله است. روش و دادهها: روش پژوهش حاضر آیندهپژوهی مبتنی بر تحلیل لایهای علّی است. جامعه آماری این پژوهش شامل خبرگان و صاحبنظرانی است که در حوزه رواداری اجتماعی صاحبنظر بودهاند. شرکتکنندگان با استفاده از نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. حجم نمونه براساس معیار اشباع نظری، 15 نفر تعیین شد. برای گردآوری دادهها از ابزار مصاحبه باز و برای تحلیل دادهها از تحلیل تِماتیک استفاده گردید. یافتهها: یافتهها در چهار سطح تحلیل لایهای علّی مورد بررسی قرار گرفت. در سطح لیتانی دو مقوله اصلی جامعه عصبانی و شکاف اجتماعی، در سطح علل اجتماعی عوامل اقتصادی، زیستمحیطی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و جهانیشدن، در سطح گفتمان، جهانبینی و ایدئولوژی مقولههایی چون اسلام سیاسی، مدرنیته، ملیگرایی و رواقیگری و در سطح اسطورهها و استعارهها، مقولههایی چون بنیآدم اعضای یک پیکرند، دیگی که برای من نجوشد، خواهم سر سگ در آن بجوشد و کلاه خودت را سِفت بچسب باد نبرد از مهمترین یافتههای این پژوهش است. بحث و نتیجهگیری: نتایج پژوهش حاضر نشان میدهد که با نگاهی آیندهپژوهانه و اتخاذ افقی 20 ساله، رواداری اجتماعی در جامعه ایرانی ضعیفتر از گذشته خواهد شد و رواداری در جامعه ایرانی، در آینده دچار تغییر و تحولاتی خواهد شد که نیازمند مطالعات بیشتر است. پیام اصلی: براساس یافتههای بدست آمده از پژوهش حاضر، انتظار میرود که رواداری اجتماعی در ایران طی ۲۰ سال آینده کاهش یابد. این روند تحت تأثیر عوامل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، همراه با گفتمانهای غالب و نگرشهای فرهنگی است. برای بهبود وضعیت، تقویت همبستگی اجتماعی، کاهش دوقطبیسازی و ترویج فرهنگ گفتوگو ضروری است.
