بازیگران پدیده قاچاق مواد مخدر در جنوب استان کرمان و بازتولید نظم غیررسمی بر پایه همافزایی و منافعِ مشترکِ بازیگران: یک کاوش کیفی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعهشناسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
2 دانشیار جامعهشناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
3 استادیار جامعهشناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
4 دانشیار جامعهشناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
doi
10.22034/jscc.2025.22372.1183چکیده
زمینه و هدف: پژوهش حاضر، بازیگران پدیده مواد مخدر را در جنوب استان کرمان مورد بررسی قرار میدهد. این منطقه بهدلیل موقعیت جغرافیایی خاص و نزدیکی به مرزهای شرقی کشور، از مهمترین مسیرهای قاچاق مواد مخدر از نوع تریاک است. مواد مخدر بر نظام اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی منطقه بهشدت تاثیر نهاده است. پژوهش حاضر، بازیگران و نیروهایی که در پیدایش و تدوام این وضعیت نقش دارند، را مورد مطالعه قرار میدهد. روش و دادهها: روش انجام این پژوهش کیفی بوده است و در میان روشهای کیفی از نظریه زمینهای استفاده شده است. براساس روش نمونهگیری هدفمند، استراتژی نمونهگیری نظری و معیار اشباع نظری، با 30 نفر مصاحبه عمیق صورت گرفته است. دادههای گردآوری شده در نهایت با روش کدگذاری در نظریه زمینهای که شامل سه مرحله است مورد تحلیل قرار گرفتند. چارچوب روششناختی پژوهش روش تحلیل لایه لایه علتها است. این پژوهش برمبنای سطح دوم این چارچوب انجام شده است، که بر نقش بازیگران در بهوجود آمدن شرایط موجود تاکید دارد. یافتهها: یافتهها این تحقیق شامل نه مقوله محوری و یک مقوله هسته به شرح زیر هستند: چالشهای اقتصادی، جذابیت مواد مخدر، موقعیت ترانزیتی منطقه، دولت، مصرفکنندگان، قاچاقچیان، تولیدکنندگان، تغییر قشربندی اجتماعی و مصرف فراگیر است. همچنین مقوله هسته پژوهش همافزایی بازیگران و بافتار است. بحث و نتیجهگیری: این تحقیق، چهار بازیگر مهم و کلیدی را نشان میدهد. این بازیگران عبارتند از: دولت، قاچاقچیان، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان. این بازیگران در جنوب استان کرمان با یکدیگر برمبنای منافع مشترک تعامل و تبادل دارند و این تعامل در نهایت موجب تقویت فرایند قاچاق مواد مخدر میشود. پیام اصلی: برپایه یافتههای مطالعه، در پدیده قاچاق مواد مخدر بازیگران مختلفی وجود دارند که براساس منافع خود دست به اقدام میزنند. همراستایی و اقدام بر پایه همین منافع مشترک، موجب پایداری و ثبات ارتباط این بازیگران بوده است. تولیدکنندگان با تولید مواد مخدر، قاچاقچیان با حمل و عرضه آن، مصرفکنندگان با خرید و مصرف مواد مخدر و در نهایت دولت با قصور و کوتاهی در انجام وظایف اساسی خود— مانند اشتغالزایی و سرمایهگذاری در زیرساختها— موجب تقویت فرایند قاچاق مواد مخدر (از نوع تریاک) شده است. این شرایط شکلگیری یک نظم اجتماعی- اقتصادی وابسته به درآمدهای حاصل از مواد مخدر در این جامعه را موجب گردیده است.
