رسانههای اجتماعی و بازآفرینی "تصویر بدن": نگرانیهای ذهنی دختران نوجوان از تصویر بدن
نویسندگان
1 استاد جامعهشناسی، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 دانشجوی دکتری، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
doi
10.22034/jscc.2025.22258.1170چکیده
زمینه و هدف: نوجوانی مقطعی مهم در رشد فردی است و به لحاظ جسمی، فیزیولوژیک و روانشناختی یک دوره تحولی محسوب میشود. در این سنین، بهدلیل سرعت و گستردگی تغییراتی که رخ میدهد، دورهای حساس و حیاتی برای بروز و توسعه نگرانی از تصویر بدن است. از طرفی، با توجه به نفوذ فزاینده رسانههای اجتماعی در زندگی روزمره نسل نوجوانان امروز، و نقش محوری این رسانهها در الگودهی به ادراکات و رفتارهای فردی، این پژوهش به بررسی وضعیت نگرانی از تصویر بدن در بین دختران دانشآموز پرداخته و رابطه این نگرانیها را با نوع، انگیزه و شدت استفاده از رسانههای اجتماعی مورد تحلیل قرار میدهد. روش و دادهها: پژوهش حاضر کمی و از نوع پیمایش است. 321 نفر از دختران از طریق فرمول کوکران و با روش تصادفی بهعنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. ابزار جمعآوری دادهها، پرسشنامۀ تصویر بدن خود، فرم کوتاه (BSIQ-SF) و پرسشنامه محققساخته رسانههای اجتماعی بود که پایایی آنها از طریق آلفای کرونباخ و شاخص پایایی ترکیبی (CR) و روایی آن از طریق میانگین واریانس استخراجشده (AVE) و روایی تشخیصی برآورد گردید. تحلیل دادهها در دو سطح توصیفی و استنباطی از طریق روش حداقل مربعات جزئی (PLS) انجام شد. یافتهها: یافتهها نشان دادند نگرانی از تصویر بدن در بین دختران در حد متوسط روبهبالا بوده است. برمبنای یافتهها، نوع، انگیزه و شدت استفاده از رسانههای اجتماعی با تصویر بدن رابطۀ معنیداری دارند و 21 درصد از واریانس متغیر وابسته را پیشبینی میکنند. بحث و نتیجهگیری: باتوجه به نتایج، مؤسسات آموزشی و سیاستگذاران باید در جهت آموزشوپرورش سواد رسانهای و مهارت تفکر انتقادی همچنین برگزاری دورههایی آموزشی برای دانشآموزان در زمینۀ استفادۀ آگاهانه از رسانههای اجتماعی تلاش نمایند. پیام اصلی: این پژوهش با در نظر گرفتن پیچیدگی رابطه بین رسانههای اجتماعی و نگرانی از تصویر بدن، نشان میدهد که صرفاً نوع رسانه یا مدتزمان استفاده، تبیینکننده کاملی نیست. بلکه برای درک عمیق این ارتباط، بررسی جنبههای ظریفتر استفاده از رسانههای اجتماعی مانند نوع، انگیزه و شدت استفاده از رسانههای اجتماعی ضروری است.