ماشین خیال: تحلیل تأثیرات چت جیپیتی بر گفتمان ادبی و ساختارهای اجتماعی در عصر دیجیتال
نویسندگان
1
2
doi
10.22084/csr.2025.31256.2382چکیده
پژوهش میانرشتهای حاضر، به بررسی تأثیرات عمیق مدل زبانی هوش مصنوعی «چت جیپیتی» (ChatGPT) بر تولید و درک متون ادبی و تحولات اجتماعی مرتبط با آن میپردازد. این مطالعۀ کاربردی، با ترکیب چارچوبهای نظری از مطالعات ادبی، جامعهشناسی دیجیتال و پژوهشهای رسانهای، نشان میدهد که ظهور هوش مصنوعی تولیدکنندۀ متن، درک سنتی ما از مفاهیم مؤلف، خلاقیت و ارزش ادبی را به چالش کشیده است. پژوهش توصیفی- تحلیلی حاضر با بهکارگیری روششناسی ترکیبی شامل: تحلیل مضمون (به روش براون و کلارک)، سبکشناسی محاسباتی، پردازش زبان طبیعی (NLP)، مصاحبههای عمیق با صاحبنظران و پیمایش گسترده، به واکاوی نظاممند این پدیده پرداخته است. یافتهها حاکی از آن بوده که چت جیپیتی ضمن دموکراتیکسازی تولید محتوای ادبی، منجر به ظهور پدیدههای نوظهوری مانند «نویسندگی الگوریتمی» و «گفتمانهای ماشینی» شده است. تحلیل متون نشان میدهد آثار تولیدی هوش مصنوعی اگرچه ازنظر صوری قابلقبول هستند، اما فاقد دانش تجربی و بینش انسانی آثار ادبی اصیل میباشند. از منظر اجتماعی، پژوهش نشان میدهد خوانندگان جوان (۱۸-۲۹سال) با میانگین پذیرش ۴.۵ از ۵، اغلب قادر به تشخیص متون انسانساز از ماشینساز نیستند؛ درحالیکه نهادهای سنتی و افراد مسن (۵۰+ سال) با میانگین پذیرش ۲.۳ از ۵ مقاومت شدیدی نسبت به این آثار نشان میدهند. مطالعۀ حاضر، با ارائه مدل «عاملیت توزیعیافته»، راهکارهای سیاستی جامعی شامل: بازنگری برنامههای درسی ادبیات با تأکید بر مهارتهای دیجیتال، تدوین استانداردهای اخلاقی و حقوقی برای استفاده از هوش مصنوعی در خلق آثار ادبی، ایجاد سازوکارهای حمایتی از معیشت نویسندگان در دورۀ گذار فناورانه، و توسعۀ برنامههای توانمندسازی دیجیتال برای کاهش شکاف نسلی پیشنهاد میکند. این پژوهش، سهم مهمی در توسعۀ نظریۀ ادبی دیجیتال و درک تحولات فرهنگی عصر هوش مصنوعی ایفا میکند.