بررسی پدیدۀ تمارض اجتماعی و زمینه‌های شکل‌گیری آن از دیدگاه متخصصان علوم اجتماعی و عامۀ مردم

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی مشهد

2

doi
10.22084/csr.2024.25531.2051
چکیده

تمارض اجتماعی به عنوان روشی برای فرار از مسئولیت، پدیده ای است که در زندگی روزمره ایرانیان مشاهده می شود. فهم چیستی و چگونگی زمینه‌های شکل‌گیری آن در تعاملات اجتماعی و زندگی روزمره از نگاه خبرگان علوم اجتماعی و عامۀ مردم و مقایسه این دو دیدگاه هدف اصلی این پژوهش است. از نظرگاه متخصصان، تمارض اجتماعی شامل تعاملات خاصی است که با مسئولیت‌گریزی به شیوه های متنوعی چون دلیل‌تراشی و توریه همراه است. این کنش اجتماعی که به انحاء گوناگون در تعاملات روزمره ظهور و بروز پیدا می کند پیچیدگی های خاص خود را دارد و نباید آن‌را صرفاً به یکی از وجوه آن ساده‌سازی کرد؛ تحلیل و بررسی مصاحبه های انجام شده نشان می دهند از نظر متخصصین شرایط علّی، زمینه‌ای و مداخله‌گرِ متعددی در شکل گیری تمـارض اجتماعی به‌مثابه راهبردی برای مواجهه با مسئولیت های زندگی و پیامدهای‌شان درگیر هستند که به نوعی اعتراض به شرایط فرهنگی و اجتماعی را رقم می زنند اما از نظرگاه عمومی تمارض اجتماعی در نوسانی میان از هم گسیختگی و وابستگی اجتماعی، راهبردی برای بقاءء در شرایط آشفتگی اجتماعی است. در واقع کاهش سرمایۀ اجتماعی از یک سو و وجود انگیزه‌های بسیار برای انتقام از جامعه از سوی دیگر، افراد را به مسئولیت‌گریزی و شانه خالی‌کردن از انجام وظایف قانونی و اخلاقی و به بیانی دیگر پناه بردن به تمارض اجتماعی سوق می‌دهد. این پژوهشِ کیفی نشان می‌دهد برداشت‌های عمومی مؤید دیدگاه‌های تخصصی است؛ با این تفاوت که در دیدگاه‌های تخصصی میان خبرگان علوم اجتماعی تأکید بر روی پدیدۀ محوریِ اعتراض به شرایط فرهنگی و اجتماعی است ولی در دیدگاه‌های عمومی میان عامۀ مردم تأکید بر روی راهبردهای بقاءست که هم بقاءی افراد و هم بقاءی جامعه را در پی دارد.