جنبش دانشجویی و غیریتسازی سیاسی؛ چگونه دانشجویان در دهۀ پایانی سلطنت پهلوی دوم از دوقطبی کردن فضای دانشگاه بهعنوان ابزاری برای مبارزه با رژیم استفاده میکردند؟
نویسندگان
1
doi
10.22084/csr.2025.28897.2265چکیده
ترسیم مرز بین دوست و دشمن یکی از سازوکارهای برساخت هویتهای جمعی و انسجام گروهی و ملی است و این حاکم یک نظم سیاسی است که از اختیار چنین مرزکشیای برخوردار است. در یک وضعیت انقلابی مردم معترض چنین مشروعیتی را برای حاکم قائل نیستند و خود در پی ترسیم مرزیاند که حاکم را بهعنوان «آنها» و مردم را بهعنوان«ما» قلمداد میکند. این مقاله با بهرهگیری از روش اسنادی و مطالعه پژوهشها، مصاحبهها و اسناد مربوطه، در پی پاسخ به این سؤال است که دانشجویان شهر تهران در دهه پایانی سلطنت پهلوی دوم به چه شیوههایی به این غیریتسازی سیاسی دامن میزدند و چگونه فضای دانشگاه را بر اساس دوقطبیهای سیاسی بین دانشجویان و رژیم سیاسی مستقر سازماندهی میکردند. یافتههای تحقیق نشان میدهد که ترجمه امور صنفی به امور سیاسی نقش مؤثری در برساخت، تثبیت و بازتولید این دوقطبی داشته است. خلط مرزهای امر صنفی و سیاسی باعث سیال و مبهمشدن علت اعتراض و نارضایتی میشد و این ابهام، سیاسیشدن و سیاسیماندن فضای دانشگاهها را تشدید میکرد. بهواسطه چنین شکلی از تشدید تضادها و تنشهای سیاسی، هر عملی که نشان از کوچکترین ارتباطی با رژیم مستقر یا مسئولین امر داشت، به سازشکاری یا خیانت تعبیر میشد. آنچه در چنین شرایطی مغفول میماند پرداختن به این سؤال است که آیا باید همه اختلافات را معضلی آنتاگونیستی دانست و یا میتوان بخشی از نارضایتیها را در چارچوب موجود حلوفصل نمود. پرداختن یا نپرداختن به این سؤال، تأثیر پایداری بر فرهنگ سیاسی جامعه خواهد داشت.