مدل‌سازی اهمال‌کاری تحصیلی دانشجویان و راهبردهای مواجهه با آن براساس نظریۀ داده‌بنیاد

doi
10.22084/csr.2025.29596.2296
چکیده

مطالعۀ اهمال‌کاری تحصیلی درمیان دانشجویان می‌تواند حمایت علمی و استراتژی‌های تصمیم‌گیری ضروری را برای مؤسسات آموزش‌عالی برای ارتقای سلامت روانی دانشجویان فراهم کند. این پژوهش با هدف مدل‌سازی اهمال‌کاری تحصیلی درمیان دانشجویان تحصیلات تکمیلی و شناسایی راهبردهای مواجهه با آن، ازطریق رویکردی کیفی و با استفاده از نظریۀ داده‌بنیاد انجام شده است. درمجموع 15 عضو هیئت علمی در این مطالعه شرکت کردند و به‌صورت هدفمند و براساس قاعدۀ اشباع نظری مورد مصاحبه قرار گرفتند. تحلیل داده‌ها براساس سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. ناتوانی علمی و پژوهشی، ناکارآمدی سیستم دانشگاهی (ضعف مکانیزم‌های سیستم جذب دانشجو، مدیریت و قوانین آموزشی ناکارآمد، ضعف ارتباط مؤثر دانشگاه با صنعت و جامعه و فقدان آموزش توجیهی)، بازار کار و فرصت‌های شغلی ازجمله شرایط علّی شکل‌گیری اهمال‌کاری است. در مقابل دانشجویان از استراتژی‌های منفعلانه و یا فعلانه (راهبرد انطباقی و راهبرد فرصت‌های نامشروع) در برابر اهمال‌کاری استفاده می‌کنند. باورهای اجتماعی، وجود راه‌‌های میان‌بر، حمایت خانوادگی و بیگانگی دانشگاهی اساتید به‌عنوان شرایط مداخله‌گر و ماهیت رشته‌های دانشگاهی (در حوزۀ علوم‌انسانی و علوم‌پایه)، کمبود تجهیزات علمی و پژوهشی تعدد نقش و حضوری یا مجازی بودن آموزش به‌عنوان شرایط زمینه‌ای بر راهبردها تأثیر می‌گذارند. پیامدهای این رفتار تضعیف اعتبار علمی و اخلاق حرفه‌ای، تضعیف سرمایۀ فرهنگی جامعه است. به‌طورکلی، انجام مداوم رفتار اهمال‌کارانه، می‌تواند پاسخی معنادار به‌شرایط اجتماعی، فرهنگی و سازمانی باشد. این رفتار نه‌تنها نتیجه‌ای از عوامل فردی، بلکه واکنشی به ساختارهای کلان و انتظارات اجتماعی است، که هم‌زمان نشان‌دهندۀ عاملیت فردی در مدیریت شرایط است.