شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و پیش‌بینی وضعیت آیندۀ مناطق حاشیه‌نشین کلانشهر اهواز با تأکید بر کاربرد آینده‌پژوهی

doi
10.22084/csr.2025.29756.2302
چکیده

بدون‌شک، در هزارۀ سوم میلادی فقر شهری به یک مسأله اجتماعی برجسته تبدیل شده و توجه‌ها را به خود جلب کرده است. یکی از بارزترین مظاهر فقر شهری در کشورهای درحال توسعه، شکل‌گیری و رشد سریع محلات حاشیه‌نشین در پیرامون کلانشهرها می‌باشد. رشد و توسعۀ ناموزون کالبدی شهرها از ویژگی‌های شهر و شهرنشینی در کشورهای درحال توسعه می‌باشد که از پیامدهای آن گسترش مناطق حاشیه‌نشین در اطراف شهرهای بزرگ با رشد لجام‌گسیخته و فقر دائم التزاید می‌باشد؛ با این‌وجود بیش از یک‌میلیارد نفر در سطح جهان در محله‌های حاشیه‌نشین زندگی می‌کنند که دارای مسکن با کیفیت پایین و شرایط زندگی نامناسب هستند. روش تحقیق ازنظر هدف کاربردی و به‌لحاظ روش، ترکیبی که از روش‌های اسنادی و پیمایشی و ازنظر ماهیت براساس رویکرد آینده‌پژوهی تحلیلی و اکتشافی و برای تجزیه‌وتحلیل متغیرها از نرم‌افزار «میک‌مک» استفاده شده است. تجزیه‌وتحلیل اطلاعات و ارزیابی بر‌اساس رویکرد آینده‌پژوهی که خروجی مطالعات اولیه، زمینۀ تدوین سناریوها را در مراحل بعدی و تدوین راهبردها ،برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری برای رسیدن به سناریو مطلوب می‌باشد. نتیجۀ مطالعات نشان می‎دهد که در مرحلۀ اول، 48 شاخص در 8 حوزه، در محلات حاشیه‌شین شهر شناسایی شده است؛ آن‌چه از وضعیت صفحۀ پراکندگی متغیرهای مؤثر بر وضعیت آیندۀ محلات حاشیه‌نشین کلانشهر اهواز می‎توان استنباط کرد، سیستم دارای پایداری نسبی است که از پنج دسته قابل شناسایی هستند. درنتیجه تحلیل‌های ماتریس و ارزیابی پلان تأثیرگذاری و تاأثیرپذیری عوامل کلیدی با روش‌های مستقیم و غیرمستقیم تعداد 12عامل کلیدی شناسایی شده است؛ از بین عوامل کلیدی سیاست‌های تأمین مسکن با امتیاز 330، تأثیرگذارترین عامل در بهبود وضعیت آیندۀ مناطق حاشیۀ کلانشهر اهواز در افق طرح 1415ه‍.ش. می‌باشد.