تحلیل تماتیک حجاب از منظر دختران جوان (در شیراز)

نویسندگان
doi
10.22084/csr.2023.24653.1991
چکیده

تغییرات سریع و بی‌سابقۀ متأثر از جریان گذار به مدرنیته و جهانی‌شدن فرهنگ، چالش‌ها و تناقض‌های فراوانی را در حوزه‌های مختلف، ازجمله حوزۀ مسائل دینی و ارزشی، به‌ویژه مسألۀ پوشش و حجاب زنان موجب شده است؛ درهمین ارتباط، دختران نسل‌های بعد از انقلاب اسلامی در ایران از طریق بازاندیشی مسألۀ حجاب، سعی در تمایز بخشی خویش با دیگری داشته‌اند. این پژوهش با هدف واکاوی تفاوت‌های نگرشی سه دهه از دختران بعد از انقلاب اسلامی در باب مسألۀ حجاب؛ به روش تحلیل تماتیک با استفاده از مصاحبۀ نیمه‌ساختار یافته با ۲۹ نفر از زنان ساکن شهر شیراز، صورت پذیرفته است. سیمای جمعیتی زنان موردمطالعه نشان‌داد که اغلب دارای تحصیلات دانشگاهی با میانگین سنی ۲۵ و ۱۳ نفر مقیّد و ۱۶ نفر مخالف حجاب بوده‌اند. یافته‌های این مطالعه دربارۀ دلایل نگرش‌های متفاوت سه دهه از دختران در باب مسألۀ حجاب، در هشت مقولۀ حجاب ابزار جناح‌های سیاسی، تأیید دوستان، ارزش درونی خانواده، حجاب شخصی، حجاب مبتنی‌بر شرایط اجتماعی، حجاب تبعیض جنسیتی، حجاب تکلیفی و حجاب به‌عنوان قانون دسته‌بندی می‌شوند. بدین‌اساس، آن‌چه به‌عنوان نتیجۀ این بررسی می‌توان استدلال کرد، این است که رعایت حجاب و پوشش مطابق با ارزش‌ها و هنجارهای دینی، هنوز یکی از پاشنه‌آشیل‌های سبک زندگی اسلامی ایرانی به‌شمار می‌آید؛ هر چند که امروز زنان ما در مسألۀ حجاب هم در چالش بین سنت و مدرنیته درگیر شده‌اند، به‌گونه‌ای که سبک پوششی نسل دختران جوان ما دچار بازاندیشی شده و سبک‌های پوششی متفاوتی از زنان مشاهده می‌شود. مکتب اومانیسم و لیبرالیسم و تأثیر پدیدۀ جهانی‌شدن نگاه به حجاب را در کشور تغییر داده است.