خردهسیاستِ زیستجنبشها / ناجنبشهای اجتماعی و دگرگونی دموکراتیک
نویسندگان
1
2
doi
10.22084/csr.2024.29186.2280چکیده
در سالیان اخیر، در جوامع مختلف، شاهد ظهور کنشهای جمعیای بودهایم که بهنحو غلیظتری مشخصههای جنبشهای اجتماعی جدید (سازماندهی سست، فقدان رهبری و غیرایدئولوژیک بودن) را بهنمایش گذاشتهاند؛ کنشهایی که با اصطلاحاتی نظیر ناجنبشهای اجتماعی و زیستجنبش خطاب میشوند؛ پرسش این است که، اینگونه کنشگری از چه ماهیتی برخوردار است و چه تأثیری بر فرآیند دگرگونی دموکراتیک دارد؟ بر این اساس، فرضیۀ پژوهش این است که، زیستجنبشها و ناجنبشهای اجتماعی را میتوان خردهسیاستِ مقاومت تعبیر نمود که در صورت بدلشدن به جنبش سیاسی میتوانند کاتالیزور دگرگونی دموکراتیک (اعماز: دموکراتیزاسیون یا تعمیق دموکراسی) باشند، اما تأثیرگزاری قطعی و پایدار آنها بهشکل تحمیل تدریجی مطالبات خود به مناسبات زیستسیاسیِ حاکم صورت میگیرد. اثبات این فرضیه با اتکا به یک چارچوب نظری ترکیبی صورت میگیرد که متشکل از مفاهیم نظریههای اجتماعی-سیاسی متأخر (رویکردهای پساساختگرا و مدرنیتۀ متأخر) است؛ سه رکن این دستگاه مفهومی عبارتنداز: «سیاست زندگی» (آنتونی گیدنز)، «ریزوموارگی» (ژیل دلوز)، و دوگانۀ «مطالبۀ دموکراتیک و پوپولار» (ارنستو لاکلا و شانتال موف). یافتههای پژوهش حاکی از این است که اگرچه دگرگونی دموکراتیک مستلزم حرکت از کنش انفعالیِ خودابرازگری (مقاومت در برابر تصلب نهادی) به کنش فعالِ خلق روایت جمعی (برای جهش از همبستگی انفعالی به موقعیت جنبش ضدهژمونی) است، زیستجنبشها و ناجنبشهای اجتماعی با ابراز مستقیم مطالبات شخصیشان عملاً زمینهساز دگرگونی دموکراتیک در بلندمدت میشوند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به ساماندهی دادههای برآمده از منابع کتابخانهای میپردازد.