تمایز منشأ و خاستگاه رهبران شیعی و پیشوایان فقهی اهل سنت در نهضتهای شهادتطلبانه
نویسندگان
1 دانشآموخته دکترا، دانشگاه معارف اسلامی، قم
2 دانشیار، دانشگاه معارف اسلامی، قم
doi
10.22059/jpq.2021.83351چکیده
اسلام برای حفظ موجودیت خود و رسیدن به مقاصد عالی به عواملی مانند فرهنگ جهاد و شهادتطلبی برای پیروزی مسلمانان نیاز دارد؛ و یکی از روشهای دفاعی علیه متجاوزان، عملیات استشهادی است. در این نوشتار، تلاش شده است تا با مطالعه مقایسهای منشأ و خاستگاه رهبران شیعی و پیشوایان فقهی اهل سنت، تفاوتهای عمده شالوده فکری و اعتقادی این رهبران در این زمینه بررسی شود. پرسشهای پژوهشی عبارتاند از: 1. تا چه حد منشأ و خاستگاه رهبران شیعی و اهلسنت در نهضتهای استشهادی متفاوت است؟ 2. چه عواملی به تفاوتهای فکری و فقهی شیعه و اهلسنت در رویکرد به افراطیگری منجر شده است؟ با رویکرد مقایسهای و گردآوری و تحلیل دادههای کیفی و استدلالهای ارائهشده در متون فارسی و عربی، و توجه به آیات و روایات مربوط و دیدگاههای فقهای شیعه و اهل سنت در خصوص موضوع در آثار تفسیری و فقهی، فرضیه زیر آزمون میشود: «تفاوت در میزان تحصیلات عمیق اسلامی حوزوی، میزان استقلال از دولت، استحکام روابط فرهنگی و خانوادگی، عوامل مهمی در بروز تفاوتها در دیدگاهها و عملکرد این رهبران بوده است». یافتههای پژوهش نشان میدهد که بیشتر رهبران شیعه پایگاه حوزوی دارند؛ و بسیاری از آنان از مجتهدان تراز اول و مراجع تقلید بودهاند، و مستقل از حکومتها به اداره امور میپرداختند. پیوندهای فرهنگی و خانوادگی آنان که همواره در صفوف نخست قیام و جهاد بودهاند، سبب ایجاد شبکهای گسترده از مبارزان ضد ظلم شده است. نبود این ویژگیها در رهبران اهل سنت به گسترش افراطیگری و ایجاد گروههای خشونتطلب سنی کمک کرده است.
