از چاله به چاه (نگاه‎ تطبیقی و تلفیق‌گرا از منظر جامعه‌شناسی معاصر به مسأله‌های بنیادی فقر مضاعف و کیفیت زندگی در شهر تهران)

نویسندگان
doi
10.22084/csr.2023.27907.2207
چکیده

از زمانی‌که مهاجر فقیر روستایی در چرخه و فرآیند معیوب توسعه‌نیافتگی، از «چالۀ روستا برمی‌خیزد و به چاهی‌ در شهر می‌افتد»، فقر مضاعف جوانه می‎زند و انواع کارکردهای منفی خواسته و ناخواسته آن پدیدار و آشکار می‏شود. براساس ناسازگاری، تعارض و تناقض میان وضع مطلوب کیفیت زندگی شهری با وضع موجود آن در جامعۀ آماری پژوهش حاضر، بررسی جامعه‌شناختی با رویکرد تطبیقی، تلفیق‌گرا و بین‌رشته‎ای در برخی از مناطق شهر تهران به سامان آمد که بخشی از یافته‌های آن در پژوهش حاضر تدوین و گزارش می‌شود. پژوهش مزبور با بهره‌مندی از روش‎های آمیخته و با حمایت نظام نظری تلفیقی در قلم‌رو و دامنۀ شهری مناطق 10 و 17 شهرداری تهران، انجام‌یافت و در بخش کمّی و پیمایش پژوهش با شیوۀ نمونه‌گیری G.power 400 واحد نمونه/ خانوار شهری انتخاب و با ابزار گردآوری پرسش‎نامه با میزان روایی حدود 94% آزمون آلفا کرنباخ، سنجش شدند که نتیجۀ برخی از آن‎ها در بخش تبیینی نوشتار حاضر، گزارش شده است. فرهنگ فقر شهری، فقرفضای شهری، آسیب‎های شهری در این مناطق محسوس و در عین‌حال متفاوت و متمایز است که در فرضیۀ آزمایی پژوهش، سهم قابل‌توجه و تعیین‌کننده‌ای هرکدام در تبیین میزان کیفیت زندگی شهری محله‌های این مناطق آزمون شدند. نتایج آزمون مدل نظری پژوهش بیان‌گر این است که؛ برساخت سازه کیفیت زندگی شهری محله‌های مناطق 10 و 17 شهری شهرداری تهران از عامل زمینه‏ای فرهنگ فقر شهری با ضریب تأثیر 46%، از عامل زمینه‌ای فقر فضای شهری با ضریب تأثیر 26 و از عامل آسیب‌های شهری (باضریب تأثیر 14%) و در کل حدود 85% متأثر است؛ به‌عبارت دیگر، عامل پیامدی سازۀ چندبُعدی، پیچیده و پایدار ساختمان کیفیت زندگی شهری، ترجمان و بازنمایی زنجیرۀ از عامل‌های ناشی از فرآیند فقر مضاعف و توسعۀ نامتوازن شهر تهران است که  در قالب یک مدل علی به آزمون کشیده شده است.