بررسی تلفیق در جامعهشناسی فرآیندی نوربرت الیاس
نویسندگان
1
2
doi
10.22084/csr.2023.25841.2074چکیده
تلفیق در نظریۀ اجتماعی نقش عمدهای در خلق مفاهیم و بسط چشماندازهای نوین دارد. هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی تلفیق در جامعهشناسی فرآیندی نوربرت الیاس با بهرهگیری از روش نظری-تحلیلی است. نتایج پژوهش حاکی از آن است الیاس در جامعهشناسی فرآیندی خود بهسوی یک حوزۀ نظری و روشی فرآیندگرا حرکت کرده و در کارش تلفیقی از نوع نظری و روشی منعکس است. وی با ذکر مصادیقی از سطوح خُرد و کلان، یعنی مفهوم انسان باز و پیکربندی مدعی است که تمایز میان دو مفهوم عاملیت و ساختار را حل کرده است؛ چراکه برخلاف عاملیت و ساختار که در دو قطب مجزا قرار گرفتهاند، مفاهیم او در یک پیوستار واحد هستند که امکان تفکیک و مرزبندی بین آنها وجود ندارد. همچنین الیاس با تلفیق روشی در آثارش، میتواند الهام بخش بحث روششناختی مدرن باشد، زیرا وی از دادههای مختلف و چندزوایهای استفاده کرده است؛ لذا با توجه به توسعۀ چارچوبی برای یک روش فرآیندگرا، میتوان وی را بهعنوان یکی از طرفداران اولیۀ تحقیقات روش آمیخته درنظر گرفت. با وجود انتقاداتی که بهنظریۀ الیاس وارد شده، اما کلیت کار او قابل دفاع است و آنچه او را در جایگاهی متفاوت، بلکه ممتاز مینشاند، رهیافت منحصربهفرد اوست با یک فرآوردهای نظری-تجربی، که با فراتر رفتن از تحلیل مفهومی صرف، موفقترین طرح تلفیقی در حوزۀ نظری و روشی در سنت جامعهشناسی اروپایی را ارائه میدهد.