مطالعۀ عوامل مؤثر گرایش به خرافات در بین شهروندان: فراتحلیل پژوهشهای بازۀ زمانی 1388 الی 1397
نویسندگان
1 دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
3 دانشگاه علوم پزشکی مشهد
4 دانشگاه فردوسی مشهد
doi
10.22084/csr.2022.24441.1976چکیده
خرافه به باورهای مبتنیبر تقدیر، شانس، سنت میگویند که فرد برای تحلیل اتفاقات پیرامون خود استفاده میکند و معمولاً مبنای علمی ندرند. متفکران نوسازی علت آن را محلیگرایی، انزوای محیطی، فقر فرهنگی، تلۀ محرومیت، خردهفرهنگ گروهی، عدم نوسازی اجتماعی، ترس از تحول، جامعۀ کندویی و قطاعی و وجود تصور خیرمحدود میداند. در ایران مطابق آمارها، میزان گرایش به خرافه زیاد شده و شهروندان هزینۀ مالی و اجتماعی برای این مسأله میپردازند. هدف اصلی تحقیق، مطالعۀ عوامل مؤثر گرایش به خرافات در بین شهروندان است. روش تحقیق از نوع فرا تحلیل کمّی، جامعۀ آماری آن 23 سند که 18 پژوهش بهدلیل پیمایش و مرتبط بودن با مسألۀ پژوهش، رعایت کیفیت و روایی انتخابشده است؛ روش نمونهگیری از نوع غیراحتمالی از پایگاه علمی نورمگز، جهاد دانشگاهی، مگایران و ایرانداک بوده است. نتایج نشان میدهد که بین عوامل اجتماعی (0.135)، فرهنگی (0.204)، روانی (0.365) و اقتصادی (0.478) با گرایش به خرافات رابطه وجود داشته و اثر کل آنها برابر با 19 بوده است. همچنین آزمون Q و نمودار قیفی وجود ناهمگنی (واریانس) بین مطالعات را تأیید کردند. برای بررسی آن، متغیرهای زمینهای بهعنوان متغیر تعدیلگر درنظر گرفته شدند. نتایج بررسی تعدیلگر نشان میدهد که هویت قومی بر گرایش به خرافه تأثیر داشته و میزان اثر کلی آن برابر با 0.13% است. این میزان در بین گروهی قومی لُر و ترکها نسبت به سایر اقوام بیشتر بوده است. از بُعد جنسیت، زنان بیشتر از مردان بهسمت خرافه میروند و علت این امر به تفاوت روانی، جسمی و تفاوت اجتماعی بین مردان و زنان در جامعه برمیگردد؛ همچنین بازیکنان فوتبال کمتر و شهروندان عمومی بیشتر از همه به خرافات گرایش دارند. از نگاه محل زندگی (زیست مکانی-جغرافیایی)، ساکنان محیط روستا بیشتر علاقه و تمایل به تبیین امور با خرافات دارند. علت این امر به انزوای جغرافیایی، سرمایۀ فرهنگی پایین، محلیگرایی و سازگاری و همنوایی مردم با هنجارهای سنتی و تاریخی خود در باب امور اجتماعی دارد.