تحلیل گفتمان رفاه و تأمین اجتماعی در دولتهای پس از انقلاب اسلامی
نویسندگان
1 دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه
2
3 دانشگاه بین المللی امام خمینی
doi
10.22084/csr.2021.24048.1971چکیده
یکی از آرمانهای انقلاب اسلامی تأمین اجتماعی بوده و در قانون اساسی و سایر اسناد بالادستی گنجانده شده است، اما آن در نظم گفتمانی کارگزاران بعد از انقلاب (براساس اقتضائات نظری و عملی) با رویکردها و سیاستهای مختلفی مفهومسازی شده و دلالتهای متفاوت و بعضاً ناهمگون منجر به عدم تحقق کامل رفاه و تأمین اجتماعی در کشور شده است. در همینراستا پژوهش حاضر، درصدد پاسخگویی به این پرسش است که رفاه و تأمین اجتماعی در چهار دولت بعد از انقلاب اسلامی (با گفتمانهای مستضعفین، سازندگی، اصلاحات و عدالتمحور) با چه دلالتهای معنایی تثبیت و برجسته شدهاند که نتیجۀ اینچنینی را رقم زده است؟ برای پاسخ بدینپرسش با روش تحلیل گفتمان «لاکلاو و موفه» به تحلیل متون سخنرانیهای مقامات عالی کشور خصوصاً روسای جمهور، قوانین و مقررات مربوطه در هر گفتمانهای سیاسی حاکم که همانا در هژمونی دولتها به منصه ظهور رسیدهاند، میپردازیم. یافتهها نشان میدهد که دولت مستضعفین بهواسطۀ ایدئولوژی انقلاب اسلامی و جنگ، گروههای مستضعف را از حاشیه به متن کشاند و به اینترتیب گفتمان رفاه خود را با دال مرکزی «مستضعف محوری» مفصلبندی کرده است. دولت سازندگی کوشش کرد با «جبران کاستی های ناشی از توسعۀ اقتصادی» بهعنوان دال مرکزی، گفتمان خود را مفصلبندی کند. دولت اصلاحات با توسل به اصل 29 قانون اساسی به ساختارشکنی از دال مرکزی گفتمان رفاه دولت سازندگی پرداخته و مفصلبندی گفتمان خود را با نشانۀ مرکزی «نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی» تشکیل داد. دولت عدالتمحور نیز با تأکید بر عدالت توزیعی، مهرورزی و خدمترسانی به اقشار فقیر و آباد کردن مناطق توسعه نیافته، گفتمان رفاه خود را با نشانۀ مرکزی «دسترسی یکسان آحاد مردم به حمایتهای تأمین اجتماعی» مفصلبندی کرده است. در نتیجه میتوان گفت که روند گفتمان رفاه و تأمین اجتماعی طی چهار دولت پس از انقلاب اسلامی بیانگر این است که هر یک از دولتها، گفتمان رفاهی خود را ذیل دال مرکزی متفاوت ولی با دالهای شناور گاه مشترک، مفصلبندی کردهاند. به اینترتیب بین دال مرکزی آنها، گسست رخداده و در نتیجه خط سیر متفاوت و گاه متضادی پیمودهاند. اینامر موجب شده آنها تداوم بخش و مکمل یکدیگر نباشند، اما با وجود این، جنبههای گوناگون رفاه و تأمین اجتماعی در هر دولت نسبت به دولت قبلی، بهبود نسبی یافته است.