تحوّل مفهوم مسئولیتپذیری از دورة نوجوانی تا بزرگسالی در حال پیدایش: با نگاهی به سبکهای فرزندپروری ادراکشده
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسیارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 دانشیار دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 دانشیار دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
4 دانش آموخته کارشناسی روانشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.22034/jscc.2023.19098.1045چکیده
مقدّمه و هدف: تعریف و درک مفهوم مسئولیتپذیری در طول دوران زندگی هر فرد، تحوّلات زیادی را پشت سر گذاشته و به میزانی تحت تأثیر تربیت والدین قرار دارد. این پژوهش با هدف بررسی تغییرات در تعریف و درک مفهوم مسئولیتپذیری در دورههای سنّی مختلف، با در نظر گرفتن سبکهای فرزندپروری ادراکشده، انجام شده است. روش و دادهها: طرح این پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و جامعه آن، زنان و مردان 12 تا 75 ساله یزدی بودند که با استفاده از روش نمونهگیری تصادفی متناسب با گروههای سنّی انتخاب شده و پرسشنامة سبکهای فرزندپروری ادراکشده و پرسشنامة باز پاسخ، مفهوم مسئولیتپذیری را تکمیل کردند. یافتهها: نتایج حاصل از بررسی پاسخهای پرسشنامة باز پاسخ، بیانگر تعریف مسئولیتپذیری در قالب طبقههای مفهومی مبتنی بر وظیفهشناسی، امانتداری، قانونمندی، پیشرفتگرایی، سازمانیافتگی و خودمدیریتی بود. تحلیل دادههای پژوهش در هر یک از طبقههای تعریفی با آزمون خیدو، نشان داد در مؤلفههای یادشده بین گروههای سنّی مختلف تفاوت معنیدار وجود دارد. همچنین در تأکید بر مؤلفههای سازمانیافتگی و خودمدیریتی بین افراد متأثر از سبکهای فرزندپروری مختلف، تفاوت معنادار وجود داشت. افراد با والدین آسانگیر در تعریف این مفهوم بیشترین تأکید را بر سازمانیافتگی و افراد با والدین سختگیر بیشترین تأکید را بر خودمدیریتی داشتند. بحث و نتیجهگیری: یافتهها نشان داد که بررسیهای بیشتر بر روی گروههای سنّی گستردهتر به خصوص کودکان، با استفاده از ابزار منعطفتری مانند مصاحبه در طرحهای طولی منسجم، میتوانند چشمانداز بهتری از تغییرات تحوّلی مفهوم مسئولیتپذیری در طول زمان به دست دهد. پیام اصلی: محیط شناختی، عاطفی و هیجانی که والدین برای فرزندان خود تحت عنوان سبک فرزندپروری ایجاد میکنند، تاثیر بسزایی در شکلگیری مفهوم مسئولیتپذیری در آنان دارد. به عبارت دیگر، سبک فرزندپروری والدین تا حد زیادی تعیینکنندهی میزان مسئولیتپذیری فرزندان آنان در گذار از دوران نوجوانی به بزرگسالی در حال پیدایش است.
