طرح‌های عمرانی به‌مثابه پروژه‌های هِژمونیک؛ تحلیل کارکردهای صنعت خیال‌پردازی (Imagineering) در مناطق مرزی (مورد مطالعه شهر سقز)

نویسندگان
doi
10.22084/csr.2019.18192.1590
چکیده

صنعت خیال­پردازی شامل استراتژی­ها و عملکردهایی از سوی مدیران و برنامه­ریزان شهری است که از این طریق تصور و خیال زندگی در یک شهر رو به توسعه را، که دارای استانداردهای جهانی است، برای شهروندان خلق می­کند و از طریق این وهم­سازی و خیال­پردازی­ها، شهروندان را از کاستی­ها و نارسایی­های شهری و مدنی غافل می­سازد. هدف مقاله­ی حاضر بررسی ماهیت صنعت خیال‌پردازی و کارکردهای آشکار و پنهان آن در جامعه و شکل‌دهی الگوهای ارزشی و رفتاری در مناطق مرزی، به‌ویژه، شهروندان شهر سقز است. به این منظور براساس پارادایم رئالیسم انتقادی و با استفاده از روش پژوهش اسنادی و با نمونه­گیری هدفمند منابع لازم برای تبیین موضوع گردآوری شد. نتایج بررسی داده‌ها نشان داد این صنعت دو کارکرد مهم دارد که عبارت­اند از «سرپوش گذاردن بر کاستی­های شهر» و «مصرف‌گرایی». پدیده­ی مصرف‌گرایی از طریق فرایندهای «اغوا» و «بمباران نشانه» منجر به «توده­ای­سازی جامعه»، «تضعیف اندیشه­ورزی انتقادی» و در نهایت «بازتولید سلطه­ی هژمونیک» سیاست­های صنعت خیال‌پردازی شده است. این سلطه­ی هژمونیک نیز به‌نوبه‌ی خود مدیریت شهری ضعیف و ناکارآمد را بازتولید و تثبیت می­کند. از نظر اجتماعی این تلاش‌ها برای سرپوش گذاری بر چالش‌ها و نواقص شهر، از طریق بر برپا کردن بناها و مراکز تفریحی و تجاری که فقط رنگ و لعاب بیرونی جذابی دارند و از درون تهی هستند، چیزی جز افزایش بی‌اعتمادی اجتماعی، بی‌تفاوتی مدنی و تضعیف هویت ملی در میان مرزنشینان ندارد.