دیدگاهی انسانشناختی و تاریخی به پیدایش، تداوم و افول فرهنگ مدیریت کدخدایی در روستاهای ایران
نویسندگان
1 دانشیار مردمشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.22034/jscc.2022.2863چکیده
زمینه و هدف: این مطالعه به بررسی پیدایش، تداوم و افول فرهنگ مدیریت کدخدایی در روستاهای ایران از نگاه انسانشناختی میپردازد. تاریخ اجتماعی ایران نشان میدهد نظام کدخدایی در طول تاریخ بوده، اما از سال 1340 سیاستهای حاکمیتی جدید، مایل به تغییرات در سطح ملّی و خواستار تغییر در نظام و مدیریت کدخدا و حذف آن بوده است. روش و دادهها: روش مقاله حاضر برای بررسی پیدایش، تداوم و پایانیافتن نقش کدخدایان در جامعه روستایی ایران، روش توصیفی-تحلیلی بوده و از شواهد تاریخی و منابع اسنادی و کتابخانهای برای این منظور استفاده گردیده است. یافتهها: تحلیل فرهنگ کدخدایی در نظام اجتماعی روستایی ایران، ما را به این واقعیت اجتماعی میرساند که این نظام یک پدیدة ملّی بوده که حالت موروثی نیز یافته بود. یافتهها، جایگاه و اهمیت کدخدایان در ساختار مدیریت روستایی ایران و همچنین منابع قدرت مدیریتی آنان را بررسی و چگونگی افول و حذف نظام کدخدایی را تحلیل میکند. بحث و نتیجهگیری: با تضعیف قدرت مالکان بعد از قانون اصلاحات ارضی، بازوی اصلی اقتصادی کدخدایان نیز قطع و با انتقال وظایف اجرایی و قانونی آنها به انجمن ده و سپاهیان، واژة کدخدا از ادبیات روستا حذف و دهبان جایگزین گردید. پیام اصلی: در طول تاریخ، جامعة روستایی ایران، به مرور، قدرتی خاص در وجود کدخدایان مجسّم و متمرکز ساخته بود. هرچند حدود اختیارات آنها از یک دوره به دورة دیگر متغیر بود. رویکرد انسانشناختی و تاریخی به این واقعیتهای اجتماعی، میتواند به فهم بهتر تاریخ اجتماعی گذشته و نیز تغییرات اجتماعی دوران معاصر جامعه ایران کمک نماید.
