تأملی در جریان نوسلفی‌ها؛ محمد العریفی و تأثیر خطابه در نفوذ آراء

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکترای علوم سیاسی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

doi
10.22059/jpq.2020.202771.1006818
چکیده

نوسلفی‌گری جریانی است از میان جریان‌های کلامی معاصر که در روش همچون سلفی‌گری به تفسیر تحت‌الفظی از متون می‌پردازد. عملگراست و پیوندی نزدیک با فناوری دارد. نوسلفیان برخلاف جریان سلفیۀ سنتی، و سلفیۀ وهابی رویکردی آشتی‌‌آمیز نسبت به جهان غرب، حقوق زنان و مدرنیته دارند؛ همچنین به‌دلیل وعده‌های جذاب، بیان ساده و فارغ از پیچیدگی‌های کلامی و فقهی، جذابیت بسیار زیادی برای مسلمانان و غیرمسلمانان دنیا داشته‌اند. در این مقاله یکی از متفکران جریان نوسلفی، محمدبن عبدالرحمن العریفی معرفی، و آثار و میزان نفوذ وی در شبکه‌های مجازی و همچنین نسبت میان فن خطابه و ادبیات این متفکر نوسلفی در متن آثارش با شهرت و محبوبیتش در جهان اسلام، به‌طور خاص، بررسی شده است. پرسش اصلی این مقاله به چرایی نفوذ و شهرت روزافزون العریفی می‌پردازد و بررسی محتوای آثار وی نشان‌ می‌دهد که روش بیان معارف دینی مبتنی بر فن خطابه است، به‌طوری‌که خواننده را نه با استدلال، بلکه با تحکمات و مثال‌های متعدد روبه‌رو می‌کند و آنقدر این رویه را ادامه می‌دهد تا خواننده به درجۀ اقناع برسد. هدفی که در تمامی متون این آثار دنبال می‌شود، صرفاً «اقناع» و اکتفا خواننده برای «تبعیت» از نص مقدس است. بدین‌ترتیب فرضیۀ مورد اثبات ما در این مقاله فن خطابه را عامل محوری نفوذ و شهرت آرای العریفی در جهان اسلام می‌داند.