چرخش استراتژیک آمریکا از خلیج‌فارس به منطقۀ آسیا – پاسیفیک

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران

2 دکتری روابط بین‌الملل مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه، وزارت امور خارجه

doi
10.22059/jpq.2020.200804.1006746
چکیده

قدرت‌های فرامنطقه‌ای غرب در منطقۀ خاورمیانه و خلیج‌فارس بر روی حیات سیاسی و اقتصادی و... تأثیر گذاشته است. منابع نفت و گاز منطقۀ خلیج‌فارس قبل از جنگ جهانی اول کشف شد و پس از جنگ در ترمیم ویرانی‌های ناشی از آن نقش مهمی ایفا کرد. به‌نظر می‌آید رفتار سیاسی بسیاری از قدرت‌های بزرگ در منطقۀ خلیج‌فارس متأثر از وجود منابع انرژی سرشار و ارزان آن بوده است. هدف بنیادین این پژوهش بررسی میزان ذخایر نفت و گاز شیل و بهره‌برداری از آن در آمریکا، کانادا و اروپا و تأثیر این منابع بر رفتار سیاسی جدید آمریکا و سایر بازیگران قدرتمند اروپایی است. امروز به‌صراحت می‌توان گفت میزان برداشت منابع نفت و گاز شیل در آمریکا که به مرز ده میلیون بشکه در روز نزدیک می‌شود، ضمن تحولی نوین در فناوری استخراج و بهره‌برداری این منابع، سببتأثیرگذاری بر قیمت نفت و گاز در جهان و ایجاد ثبات در تأمین امنیت انرژی در نیمۀ نخست قرن فرارو خواهد شد. از ویژگی‌های بارز منابع عظیم نفت و گاز شیل تغییر و چرخش استراتژیک آمریکا از خلیج‌فارس به آسیا – پاسیفیک است که در رقابت و همکاری با سه قدرت بزرگ منطقه یعنی چین، هند و ژاپن و در تعامل بیشتر با آسه‌آن و استرالیا قرار خواهد گرفت. منطقۀ آسیا – پاسیفیک در قرن بیست‌ویکم مهد تمرکز سرمایه، فناوری و بازار بزرگ مصرف کالا و خدمات خواهد بود. آمریکا برای اینکه بتواند منافع لازم را از این منطقه ببرد، از ابتدای این قرن با چرخش استراتژیک از خلیج‌فارس به آسیا – پاسیفیک تمرکز کرده و حضور خود را پررنگ ساخته است و تا مدت زمانی طولانی در این منطقه باقی خواهد ماند.