قارچ‌های آگاریک خوراکی، سمی، دارویی و دارای ارزش اقتصادی همزیست با راش شرقی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. محقق مهمان، انستیو جنگلشناسی و اکولوژی جنگل مناطق معتدله، دانشگاه جورج- آگوست گوتینگن، آلمان.

2 دانشیار گروه گیاهپزشکی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

3 استاد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

4 استادیار گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.

5 استادیار، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران، ایستگاه تحقیقات جنگل و مرتع پاسند، بهشهر، مازندران،ایران.

doi
10.22092/sbj.2025.369850.281
چکیده

قارچ­های اکتومیکوریز از لحاظ اقتصادی یکی از مهم‌ترین گروه قارچ‌های خاک به شمار می‌رود، علاوه بر پراکنش وسیع، بخش قابل توجهی از بیومس خاک را به خود اختصاص داده­اند. نمونه‌‌برداری از ریز ریشه‌‌ها به ‌عمق 10 سانتی‌‌متر جهت شناسایی قارچ اکتومیکوریز انجام شد و در آزمایشگاه قارچ­شناسی از طریق استخراج دی­ان­ای ناحیه ITS nrDNA با استفاده از زوج آغازگر‌های ITS1F و ITS4B یا ITS4 تکثیر و توالی‌یابی شد و با نرم افزار Bio edit اصلاح و در NCBI مورد بررسی قرار گرفتند و قارچ­های اکتومیکوریز به طریق مولکولی و استخراج DNA شناسایی شدند و خاصیت خوراکی، سمی، دارویی و دارای ارزش اقتصادی از طریق منابع معتبر انجام گرفت. کلادوگرام حاصل از مقایسه‌ی توالی‌های نوکلئوتیدی ناحیه ITS جدایه­های به دست آمده (جنس­های Russula، Cortinarius،  Lactarius) با دیگر گونه‌های همین جنس­ها موجود در Genbank با روش بیشینه تشابه و اعداد موجود در محل انشعاب نشان دهنده‌ی درصد تایید خوشه بندی با 1000 بار تکرار نمونه‌گیری می‌باشد. Saccharomyces cerevisiae به عنوان خارج گروه به کار برده شده است. نتایج مولکولی این پژوهش نشان داد که 15 گونه از قارچ­های همزیست اکتومیکوریز شناسایی شدند که از 5 جنس Russula، Cortinarius، Inosperma، Lactarius و Hebeloma می­باشند که جنس­های Russula و Cortinarius بیشترین فراوانی را داشته­اند. همچنین از این 15 گونه 6 گونه Russula chloroides، Russula delica، Russula brevipes، Russula faginea، Cortinarius collinitus و Lactarius subdulcis خاصیت خوراکی داشته­اند که از میان دو گونهRussula delica  وCortinarius collinitus  علاوه بر ارزش خوراکی، دارای خواص دارویی و اقتصادی نیز می‌باشند. به­علاوه قارچ Lactarius hepaticus دیگر گونه دارویی شناسایی شده بود که خاصیت دارویی آنتی­اکسیدانی داشته است که در مجموع نتایج کلی نشان داد سه گونه Russula delica، Cortinarius collinitus وLactarius hepaticus دارای خواص دارویی مستند می‌باشند که دو گونه اول علاوه بر آن، ارزش خوراکی نیز دارند. سه گونه Inosperma adaequata، Cortinarius trivialis و Lactarius chrysorrheus خاصیت سمی داشته­اند و نکته جالب، خاصیت مابقی قارچ­ها ناشناخته­اند. نتایج این پژوهش نشان داد که جنگل‌های راش ایران میزبان تنوع قابل توجهی از قارچ‌های اکتومیکوریز با کارکردهای خوراکی، دارویی و سمی هستند. شناسایی این گونه‌ها علاوه بر غنای دانش بوم‌شناسی جنگل، می‌تواند مبنایی برای مطالعات بیشتر در زمینه پتانسیل دارویی و اقتصادی قارچ‌های بومی فراهم آورد. پیشنهاد می­شود با توجه به پراکنش انواع قارچ­های دارویی، استخراج انواع متابولیت­ها از منابع بومی جنگل ایران با استفاده از شرکت­های دانش­بنیان مورد توجه قرار بگیرد.|