قارچهای آگاریک خوراکی، سمی، دارویی و دارای ارزش اقتصادی همزیست با راش شرقی
نویسندگان
1 استاد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. محقق مهمان، انستیو جنگلشناسی و اکولوژی جنگل مناطق معتدله، دانشگاه جورج- آگوست گوتینگن، آلمان.
2 دانشیار گروه گیاهپزشکی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.
3 استاد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.
4 استادیار گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران.
5 استادیار، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران، ایستگاه تحقیقات جنگل و مرتع پاسند، بهشهر، مازندران،ایران.
doi
10.22092/sbj.2025.369850.281چکیده
قارچهای اکتومیکوریز از لحاظ اقتصادی یکی از مهمترین گروه قارچهای خاک به شمار میرود، علاوه بر پراکنش وسیع، بخش قابل توجهی از بیومس خاک را به خود اختصاص دادهاند. نمونهبرداری از ریز ریشهها به عمق 10 سانتیمتر جهت شناسایی قارچ اکتومیکوریز انجام شد و در آزمایشگاه قارچشناسی از طریق استخراج دیانای ناحیه ITS nrDNA با استفاده از زوج آغازگرهای ITS1F و ITS4B یا ITS4 تکثیر و توالییابی شد و با نرم افزار Bio edit اصلاح و در NCBI مورد بررسی قرار گرفتند و قارچهای اکتومیکوریز به طریق مولکولی و استخراج DNA شناسایی شدند و خاصیت خوراکی، سمی، دارویی و دارای ارزش اقتصادی از طریق منابع معتبر انجام گرفت. کلادوگرام حاصل از مقایسهی توالیهای نوکلئوتیدی ناحیه ITS جدایههای به دست آمده (جنسهای Russula، Cortinarius، Lactarius) با دیگر گونههای همین جنسها موجود در Genbank با روش بیشینه تشابه و اعداد موجود در محل انشعاب نشان دهندهی درصد تایید خوشه بندی با 1000 بار تکرار نمونهگیری میباشد. Saccharomyces cerevisiae به عنوان خارج گروه به کار برده شده است. نتایج مولکولی این پژوهش نشان داد که 15 گونه از قارچهای همزیست اکتومیکوریز شناسایی شدند که از 5 جنس Russula، Cortinarius، Inosperma، Lactarius و Hebeloma میباشند که جنسهای Russula و Cortinarius بیشترین فراوانی را داشتهاند. همچنین از این 15 گونه 6 گونه Russula chloroides، Russula delica، Russula brevipes، Russula faginea، Cortinarius collinitus و Lactarius subdulcis خاصیت خوراکی داشتهاند که از میان دو گونهRussula delica وCortinarius collinitus علاوه بر ارزش خوراکی، دارای خواص دارویی و اقتصادی نیز میباشند. بهعلاوه قارچ Lactarius hepaticus دیگر گونه دارویی شناسایی شده بود که خاصیت دارویی آنتیاکسیدانی داشته است که در مجموع نتایج کلی نشان داد سه گونه Russula delica، Cortinarius collinitus وLactarius hepaticus دارای خواص دارویی مستند میباشند که دو گونه اول علاوه بر آن، ارزش خوراکی نیز دارند. سه گونه Inosperma adaequata، Cortinarius trivialis و Lactarius chrysorrheus خاصیت سمی داشتهاند و نکته جالب، خاصیت مابقی قارچها ناشناختهاند. نتایج این پژوهش نشان داد که جنگلهای راش ایران میزبان تنوع قابل توجهی از قارچهای اکتومیکوریز با کارکردهای خوراکی، دارویی و سمی هستند. شناسایی این گونهها علاوه بر غنای دانش بومشناسی جنگل، میتواند مبنایی برای مطالعات بیشتر در زمینه پتانسیل دارویی و اقتصادی قارچهای بومی فراهم آورد. پیشنهاد میشود با توجه به پراکنش انواع قارچهای دارویی، استخراج انواع متابولیتها از منابع بومی جنگل ایران با استفاده از شرکتهای دانشبنیان مورد توجه قرار بگیرد.|