ارزیابی نقش ویژگی‌های زیستی در کیفیت خاک زیر حوضه هنام استان لرستان

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا گروه میکروبیولوژی، دانشگاه آزاد اسالمی واحد زنجان

2 استادیار گروه میکروبیولوژی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان، زنجان، ایران

3 استادیار موسسه تحقیقات خاک وآب، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

4 دانشیار موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

doi
10.22092/sbj.2023.362579.253
چکیده

امروزه استفاده از کیفیت خاک (SQ) در مدیریت پایدار اراضی خاک درحال‌توسعه است، اما در ارزیابی کیفیت خاک به علت سختی و پرهزینه بودن اندازه‌گیری ویژگی‌های زیستی، این ویژگی‌ها کمتر استفاده می‌شوند، این در حالی است که نقش آن‌ها در کیفیت خاک قابل‌چشم‌پوشی نیست. این مطالعه تلاش دارد نقش ویژگی‌های زیستی را در کیفیت خاک تبیین نماید. در این تحقیق، 22 ویژگی فیزیکی، شیمیایی و زیستی در 90 نمونه خاک سطحی (0 تا 30 سانتی‌متر) برای ارزیابی شاخص کیفیت خاک (SQI) در منطقه هنام لرستان اندازه‌گیری شد. این ویژگی‌ها شامل pH؛ EC؛ کربن آلی؛ درصد مواد خنثی شونده؛ رس؛ سیلت؛ کربن زیست‌توده و تنفس پایه میکروبی؛ جمعیت کل قارچ و باکتری، جمعیت گونه‌های ازتوباکتر و سودوموناس؛ فعالیت­ آنزیم‌های اوره­آز، فسفاتاز اسیدی و فسفاتاز قلیایی؛ غلظت پتاسیم و فسفر قابل‌دسترس؛ نیتروژن کل؛ منگنز؛ آهن؛ مس و روی بود. تجزیه مؤلفه‌های اصلی (PCA) برای انتخاب مجموعه داده‌های حداقل (MDS) نشان داد که هشت مؤلفه اصلی با مقادیر ویژه بیشتر از یک، 89/83 درصد از کل واریانس تجمعی را شرح دادند. از 22 ویژگی خاک، 12 ویژگی برای MDS انتخاب شدند که سهم ویژگی‌های زیستی خاک (5 ویژگی) در بین ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی بیشتر بود. توزیع مکانی SQI نشان‌دهنده تأثیرپذیری شدید کیفیت خاک‌های مطالعه شده از ویژگی‌های زیستی بود. این یافته‌ها نشان‌دهنده ضرورت در نظر گرفتن ویژگی‌های زیستی در تعیین کیفیت خاک است.