فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مطالعه ساختار و تنوع زیستی جنگل‌های اجتماعی، همراه با بررسی آسیب‌پذیری آن‌ها در برابر اختلالات محلی، هم در سطح محلی و هم در سطح جهانی بسیار محدود است. بنابراین، این مطالعه با هدف ارزیابی ساختار جنگل و تنوع زیستی در جنگل‌های اجتماعی و تحلیل توزیع مکانی اختلالات محلی انجام شد. برای این منظور، سه جنگل اجتماعی – بانلپوکاری، اوکارداره و سونتالیدادا – واقع در شهرداری گوداواری، نپال، به عنوان مناطق مطالعاتی انتخاب شدند. تفاوت اصلی میان این سه جنگل اجتماعی در شیوه‌های مدیریت جنگل و میزان وابستگی محلی به منابع جنگلی است. هر سه جنگل اجتماعی در ارتفاعات مشابه قرار دارند که منجر به عوامل محلی مشابه و در نهایت توزیع گونه‌ای و تنوع زیستی مشابه می‌شود. در این پژوهش از روش نمونه‌برداری تصادفی منظم استفاده شد و ۹۰ قطعه نمونه در سه جنگل اجتماعی احداث گردید. این قطعات نمونه شامل مناطق دایره‌ای با مساحت ۵۰۰ متر مربع برای درختان، ۱۰۰ متر مربع برای نهال‌های متوسط و ۲۵ متر مربع برای نهال‌های کوچک بود که قطر و ارتفاع گیاهان در مراحل مختلف رشد اندازه‌گیری شد. همچنین قطعات نمونه کوچک‌تر ۱۰ متر مربعی برای شمارش دانهال‌ها در نظر گرفته شد. اختلالات جنگلی از طریق مشاهدات مستقیم میدانی شناسایی شدند و شامل عواملی مانند توسعه جاده، خطوط انتقال، فرسایش خاک، تجاوز، بیماری، علف‌های هرز، تفریح و قطع غیرقانونی درختان بود. از تصاویر ماهواره‌ای Sentinel-2A برای سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۲۲ استفاده شد. شاخص‌های تنوع زیستی از جمله شاخص ارزش اهمیت (IVI) محاسبه شدند. مقادیر شاخص تفاوت نرمال‌شده پوشش گیاهی (NDVI) از تصاویر استخراج و متعاقباً برای نقشه‌برداری طبقه‌بندی استفاده شدند. نتایج نشان داد که Pinus roxburghii شایع‌ترین گونه در هر سه جنگل اجتماعی بود. به طور خاص، جنگل اجتماعی اوکارداره بالاترین IVI را برای P. roxburghii با مقدار ۲۸۱.۲۵ نشان داد. در مورد شاخص تنوع شانون-وینر (H')، جنگل اجتماعی سونتالیدادا بالاترین تنوع (۳.۵۲) را نشان داد که جنگل اجتماعی اوکارداره (۳.۲۲) و جنگل اجتماعی بانلپوکاری با کمترین تنوع (۱.۹۵) در رتبه‌های بعدی قرار داشتند. همچنین، جنگل اجتماعی سونتالیدادا بالاترین سطح یکنواختی (۰.۹۶) و غنای گونه‌ای (۲۵) را نشان داد. در مورد ساختار جنگل، بیشترین تراکم در کلاس قطری ۰-۱۰ سانتی‌متر و کلاس ارتفاعی ۰-۵ متر مشاهده شد. در مقابل، کمترین تراکم در کلاس قطری بیش از ۴۰ سانتی‌متر و کلاس ارتفاعی بالای ۲۰.۱ متر یافت شد. در هر سه جنگل اجتماعی، عوامل مؤثر بر ساختار جنگل و تنوع زیستی شامل توسعه جاده، خطوط انتقال، فرسایش خاک، تجاوز، بیماری، علف‌های هرز، تفریح و قطع غیرقانونی درختان بود. مساحت جنگل متراکم در جنگل‌های اجتماعی بانلپوکاری، اوکارداره و سونتالیدادا در سال ۲۰۱۷ به ترتیب ۷۱.۹۲ هکتار، ۷۲.۲۰ هکتار و ۱۰۴.۶۹ هکتار اندازه‌گیری شد. با این حال، تا سال ۲۰۲۲، این مناطق به جنگل‌های پراکنده تبدیل شده بودند که به ترتیب ۶۵.۶۳ هکتار، ۵۶.۸۳ هکتار و ۹۲.۳۴ هکتار اندازه‌گیری شدند. این نشان‌دهنده نرخ کاهش تقریبی ۹٪، ۱۹٪ و ۱۱٪ برای سه جنگل اجتماعی در طول دوره پنج‌ساله است.