فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جنگل‌های زاگرس نقش مهمی در ترسیب کربن دارند، اما دربارۀ سهم گونه‌های نادری مانند Anagyris foetida L. (قره‌قاج) - با ویژگی‌های منحصربه‌فردی چون برگ‌های ضخیم و خواب تابستانه - کمتر تحقیق شده است. این پژوهش برای نخستین بار مدل‌های آلومتریک برای برآورد ویژۀ این گونۀ درختی در معرض انقراض را توسعه داده است تا برآورد غیرمخربی از ذخیرۀ کربن برگ‌ها و شاخص سطح برگ (LAI) آن ارائه دهد. پژوهش در رویشگاه خالص گونه در حوضۀ سردسیر چاله (گیلانغرب) انجام گرفت. با نمونه‌برداری خطی- سیستماتیک از ۳۰ درخت سالم، پارامترهای بیومتریک (ارتفاع، قطر و مساحت تاج) اندازه‌گیری شد. نمونه‌های برگ از سه بخش تاج جمع‌آوری و در آزمایشگاه، زیست‌تودۀ خشک (گراویمتری)، درصد کربن آلی (احتراق در کوره) و مساحت برگ (برگ‌سنج) تعیین شد. LAI و سطح ویژۀ برگ (SLA) محاسبه و با روش «درخت میانگین» و تراکم ۲۵۳ درخت در هکتار به سطح تودۀ جنگلی تعمیم داده شد. روابط آلومتریک با مدل‌های رگرسیون خطی، لگاریتمی و توانی تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که میانگین ترسیب کربن برگ ‌(LCS)، جذب CO₂ و زیست‌تودۀ خشک برگ در هکتار به‌ترتیب 13/468 کیلوگرم کربن، 03/1718 کیلوگرم و 27/975 کیلوگرم و میانگین LAI در سطح درخت و هکتار 6/1 و 302/0 است. تحلیل‌های آماری رابطۀ قوی و معناداری بین مساحت تاج با زیست‌تودۀ برگ و LCS نشان داد، به‌طوری که مدل خطی مبتنی بر مساحت تاج بهترین برازش را برای پیش‌بینی LCS (719/0= R²) داشت. در مقابل،LAI تنها با زیست‌تودۀ خشک برگ رابطۀ معنادار نشان داد. نتیجه‌گیری کلی حاکی از آن است که علی‌رغم دورۀ خواب طولانی، این گونه به‌دلیل تراکم به‌نسبت زیاد و ساختار تاجی ویژه، سهم مهمی در ذخیرۀ کربن برگ‌ها در جنگل‌های زاگرس دارد. مدل‌های ساده و مبتنی بر مساحت تاج ارائه‌شده، ابزاری عملی و کم‌هزینه برای پایش کربن، ارزشگذاری خدمات اکوسیستمی و تدوین راهبردهای حفاظتی برای این گونۀ در معرض انقراض و اکوسیستم‌های مشابه مدیترانه‌ای فراهم می‌کنند و عاملی مهم در مدیریت پایدار این جنگل‌ها محسوب می‌شوند.