فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: جنگل‌ها حدود 30 درصد از مساحت خشکی‌های زمین را پوشش می‌دهند، اما در عراق مساحت آنها محدود بوده و اغلب در نواحی شمالی کشور متمرکز است؛ چنانکه در مجموع حدود 26/1 میلیون هکتار، معادل 9/2 درصد مساحت کشور را شامل می‌شود. جنگل‌های این منطقه شامل تیپ‌های سوزنی‌برگ و پهن‌برگ هستند. جنگل‌های سوزنی‌برگ اغلب تحت سلطۀ گونه‌های کاج هستند که حدود 80 درصد توده‌ها را تشکیل می‌دهند. کاج مدیترانه‌ای (Pinus brutia) که بومی استان دهوک در شمال عراق است، مساحتی در حدود 50000 هکتار را در مناطق زاویته، اتروش و بیلکیف پوشش می‌دهد. این پژوهش به بررسی رگرسیون عرض تاج با قطر برابرسینه به‌منظور استفاده در توسعۀ یک شاخص رقابت می‌پردازد. عرض تاج برای پویایی جنگل، تنوع زیستی، ترسیب کربن و سلامت کلی اکوسیستم اهمیت دارد. مواد و روش‌ها: داده‌های میدانی از سه مکان متمایز در استان دهوک، اقلیم کردستان عراق جمع‌آوری شد. در مجموع ۴۸۰ درخت از هر دو گروه درختان رشد‌یافته در فضای باز و درختان رشد‌یافته در توده نمونه‌برداری شدند. از هر مکان ۱۶۰ درخت انتخاب شد (۸۰ درخت رشد‌یافته در فضای باز که عاری از هرگونه رقابت بودند و ۸۰ درخت رشد‌یافته در توده که رقابت بین‌درختی برای دسترسی به منابع وجود داشت). از این تعداد، ۵۰ درخت برای کالیبراسیون و ۳۰ درخت برای اعتبارسنجی استفاده شد که به یک مجموعه ‌دادۀ متوازن و قابل اتکا برای تحلیل انجامید. با استفاده از نرم‌افزار Statgraphics Centurion 19، رگرسیون‌های جداگانه‌ای بین عرض تاج (CW) و قطر برابرسینه (DBH) برای هر دو نوع درخت توسعه داده شد. شش گروه از معادلات رگرسیون آلومتریک با استفاده از معیارهایی شامل ضریب تعیین (R²)، اریبی، میانگین قدر مطلق خطا (MAE)، آزمون بی‌طرفی اوتومو و بقیۀ شاخص‌های پیشنهادی ارزیابی شدند. نتایج: عرض تاج در برابر قطر برابرسینه با استفاده از انواع مختلف توابع، از جمله مدل‌های خطی، غیرخطی و لگاریتمی با اشکال گوناگون متغیر وابسته، برازش داده شد. براساس تحلیل‌های آماری مدل‌های توسعه‌یافته، مدل خطی به‌صورت Cw = b₁ + b₂ DBHبه‌عنوان مناسب‌ترین مدل که داده‌های مطالعه را در همۀ مکان‌ها به‌خوبی برازش می‌دهد انتخاب شد. در نتیجه، تفاوت زیادی بین شیب‌های رگرسیون درختان رشد‌یافته در فضای باز و درختان رشد‌یافته در داخل توده مشاهده نشد. افزون‌بر این، در این پژوهش روشی نوین برای محاسبۀ شاخص رقابت ارائه شد. نتیجه‌گیری: از تجزیه‌وتحلیل نمونه‌های جمع‌آوری‌شده، می‌توان به نتایج مهم زیر دست یافت: نخست، در همۀ سایت‌های بررسی‌شده، رابطۀ بین عرض تاج و قطر برابرسینه (DBH) تفاوت آماری معنی‌داری بین درختان انفرادی و توده‌ای نشان نداد. این امر نشان‌دهندۀ تراکم به‌نسبت کم توده است که به رقابت حداقلی برای منابع در میان درختان توده‌ای منجر می‌شود؛ دوم، با توجه به بهبود ساختار کلی و بهره‌وری جنگل، توصیه می‌شود که راهبرد‌های بازکاشت به پر کردن شکاف‌های موجود در تاج‌پوشش در همۀ سایت‌ها متمرکز شوند، زیرا این کار سبب استفادۀ بهتر از منابع موجود، ارتقای سلامت بلندمدت جنگل‌ها و حفظ تنوع زیستی خواهد شد. در نهایت، پژوهش حاضر رابطۀ خطی قوی بین عرض تاج و قطر برابرسینه را تأیید کرد.