فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: تغییرات کاربری اراضی/ پوشش ناشی از توسعۀ فعالیت‌های انسانی، از مهم‌ترین تهدیدهای شناخته‌شده در جنگل‌های مانگرو است. این تغییرات سبب کاهش یکپارچگی زیستگاه و تنوع زیستی جانوری در این رویشگاه‌های طبیعی و منحصربه‌فرد شده است. ازهم‌گسیختگی زیستگاه، عامل اصلی تخریب اکوسیستم است و ظرفیت زیستگاه را برای ارائۀ بسیاری از خدمات اکوسیستمی ارزشمند کاهش می‌دهد.‌ پژوهش حاضر با هدف ارزیابی روند تغییرات و ازهم‌گسیختگی زیستگاه در یک دورۀ زمانی بلندمدت (2023-1989) در جنگل‌های مانگروی منطقۀ حفاظت‌شدۀ حرا صورت گرفت.  مواد و روش‌ها: در این پژوهش به بررسی تغییرات مکانی- زمانی طبقات کاربری اراضی/پوشش جنگل‌های مانگرو با استفاده از تصاویر چندطیفی مجموعۀ لندست در دورۀ زمانی 1989-2023 پرداخته شد. افزون‌بر این، به‌منظور ارزیابی روند تغییرات ساختار زیستگاه، سنجه‌های سیمای سرزمین و تأثیرات آن بر سطح پهنه‌های حفاظتی (زون‌های 1 و 2) در این منطقه بررسی شد. یافته‌ها: مطابق نتایج، منطقۀ حفاظت‌شدۀ حرا در سال 2023 روند کاهشی در مقایسه با سال 1989 نشان می‌دهد. به‌طور کلی مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر روند افزایش تغییرات کاربری اراضی و کاهش جنگل‌های مانگرو عبارت است از توسعۀ زیرساخت‌ها از جمله اسکله‌ها و بندرهای تفریحی و تجاری، رشد جمعیت و توسعۀ سکونتگاه‌ها، افزایش بی‌رویۀ فعالیت‌های گردشگری، بهره‌وری فراتر از حد توان منطقه، توسعۀ آبزی‌پروری و جنگل‌زدایی. ارزیابی سنجه‌های سیمای سرزمین نشان داد که سنجه‌های جداشدگی (‌SPLIT‌) و تراکم لکه (‌PD‌) در سطح کلاس جنگل‌های مانگرو و پهنه‌های آبی افزایش یافته است که نشان‌دهندۀ افزایش ازهم‌گسیختگی و پراکندگی لکه‌ها است، درحالی‌ که در سطح کلاس‌های پهنۀ جزر و مدی و اراضی لخت، این سنجه‌ها دارای روند کاهشی‌اند. سنجه‌های جداشدگی و تراکم لکه در پهنه‌های حفاظتی (زون 1 و 2) نیز افزایش یافته است که نشان‌دهندۀ افزایش ازهم‌گسیختگی (جداشدگی) و پراکندگی لکه‌ها و کاهش یکپارچگی در ساختار زیستگاه، اندازۀ لکه‌ها و از طرف دیگر افزایش تعداد و پراکندگی آنهاست.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش می‌تواند به مدیران و برنامه‌ریزان در کنترل عوامل تأثیرگذار بر روند تغییرات کاربری اراضی/ پوشش در این رویشگاه‌های طبیعی کمک کند. در این زمینه، اجرای پروژه‌های پیشنهادی و احداث هر گونه زیرساخت و توسعه در این منطقه باید با توجه به طرح‌های مدیریتی (زون‌بندی) و ارزیابی‌های محیط زیستی انجام گیرد. از سویی، تغییرات کاربری‌ها باید در خارج از مرز مدیریتی منطقه محدود شود تا کاهش یکپارچگی و ازهم‌گسیختگی زیستگاه، در جنگل‌ها به حداقل برسد.