فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: شیرخشت‌ها گونه‌های درختچه‌ای خزان‌کنندۀ خانوادۀ Rosaceae هستند که پراکنش آنها تنها در نیمکرۀ شمالی و بیشتر در استپ‌ها و مراتع مناطق معتدلۀ اوراسیا است. درختچۀ شیرخشت گونۀ Cotoneaster kotschyi (C.K.Schneid.) G.Klotz به‌دلیل سیستم ریشه‌ای گسترده و داشتن برگ‌های ریز پوشیده از کرک‌های فراوان و انبوه، گونه‌ای مقاوم به خشکی است که در اغلب دامنه‌های خشک و نیمه‌خشک اکوسیستم‌های البرز جنوبی به‌عنوان درختچه‌ای پیشاهنگ در مراتع پایین‌دست جوامع ارس ظاهر می‌شوند. تکثیر سنتی اغلب گونه‌های جنس شیرخشت به‌دلیل داشتن خواب مضاعف بذر (فیزیکی و فیزیولوژیکی) و مقدار کم ریشه‌دهی در قلمه، با مشکلاتی همراه است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، از شاخه‌های دوسالۀ شیرخشت C. kotschyi در ارتفاعات جنگل‌های روستای کردمیر، قلمه تهیه شده و در شرایط گلخانه‌ای با دما و رژیم رطوبتی یکسان کاشته شد. چهار سطح مختلف از تیمارهای هورمونی IBA (0، 1000، 2000 و 3000 پی‌پی‌ام) به‌همراه هفت تیمار مختلف بستر کاشت (ماسه، پرلیت، خاکبرگ+پرلیت، ورمی‌کمپوست+پرلیت، ماسه+پرلیت، ورمی‌کمپوست+ماسه+پرلیت و خاک منطقه) برای بررسی ریشه‌زایی قلمۀ گونه شیرخشت مزبور اعمال شد. شایان ذکر است که همۀ نسبت‌های ترکیبی بستر کاشت مساوی بودند. در این بررسی از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با دو فاکتور هورمون محرک ریشه‌زایی و بستر کاشت در چهار تکرار استفاده شد. قلمه‌هایی چوبی از شاخه‌های دوساله به طول تقریبی 25 سانتی‌متر از درختچه‌های بالغ و سالم تهیه شدند. قلمه‌ها پس از ضدعفونی با محلول قارچ‌کش بنومیل 2 درصد در غلظت‌های مختلف هورمون تیمار شدند و در بسترهای کشت قرار گرفتند. یافته‌ها: در این تحقیق غلظت 2000 پی‌پی‌ام هورمون ایندول 3-بوتیریک‌اسید، بیشترین رویش ارتفاعی قلمه (7/6 سانتی‌متر)، طول ریشه (2/17 سانتی‌متر)، تعداد ریشۀ فرعی (27) و زنده‌مانی قلمه‌ها (72 درصد) را ایجاد کرد. غلظت 3000 پی‌پی‌ام هورمون بیشترین قلمه‌های ریشه‌دارشده (7/76 درصد) را ایجاد کرد و در برخی از متغیرهای یادشده، اختلاف آماری معنی‌داری با تیمار غلظت هورمون 2000 پی‌پی‌ام نداشت. بهترین تیمار بستر کاشت در تحقیق حاضر تیمار تلفیقی ورمی‌کمپوست+ماسه+پرلیت (1:1:1) بود که بیشترین میانگین رویش ارتفاعی قلمه (11/6 سانتی‌متر)، طول بلندترین ریشه (5/15 سانتی‌متر)، تعداد ریشۀ فرعی (8/24)، قلمه‌های ریشه‌دار‌شده (3/63 درصد) و زنده‌مانی قلمه‌ها (3/88 درصد) را ایجاد کرد. از نظر تیمارهای نام‌برده، سطوح مختلف تیمار هورمون ریشه‌زایی اختلاف معنی‌داری با یکدیگر نداشتند، اما همگی اختلاف معنی‌داری با شاهد نشان دادند. تیمار بستر کاشت ورمی‌کمپوست+ پرلیت (1:1) نیز از نظر بیشتر متغیرهای آزمون‌شده در جایگاه بعدی قرار داشت. نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج پژوهش حاضر، غلظت‌های 2000 و 3000 پی‌پی‌ام هورمون ایندول 3-بوتیریک‌اسید در ترکیب با بستر کاشت ورمی‌کمپوست+ماسه+پرلیت (1:1:1) بیشترین تأثیر را در متغیرهای ریشه‌زایی، رویش و زنده‌مانی قلمه‌ها داشتند. بنابراین استفاده از این تیمارها برای تکثیر درختچه‌های شیرخشت ایران که اغلب گونه‌های کم‌نیاز و مقاوم به خشکی هستند، برای احیای رویشگاه‌های کوهستانی و کاشت در فضای سبز توصیه می‌شود.