فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: در زراعت چوب همانند دیگر فعالیت‌های زراعی، مصرف انواع کود شیمیایی و آلی می‌تواند سبب افزایش تولید در واحد سطح شود. لجن فاضلاب به‌عنوان محصول فرعی مهم ناشی از فرایند تصفیۀ فاضلاب، نوعی پسماند آلی است که می‌تواند سبب افزایش مادۀ آلی و عناصر غذایی خاک شده و در افزایش رشد و عملکرد گیاه اثر بسزایی داشته باشد. با توجه به ضرورت مدیریت و دفع مناسب لجن فاضلاب تولیدشده در تصفیه‌خانه‌ها و بهبود خصوصیات فیزیکی- شیمیایی خاک در نتیجۀ کاربرد لجن فاضلاب به‌عنوان نوعی پسماند آلی، هدف این پژوهش، بررسی تأثیر کوددهی با لجن فاضلاب بر ویژگی‌های خاک و عملکرد رویشی درختان صنوبر کبوده سه‌ساله (Populus alba L. “20/45”) بود. مواد و روش‌ها: این پژوهش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی (سه بلوک) با تیمار لجن فاضلاب در سه سطح (0، 10 و 20 کیلوگرم بر متر مربع) و سه پلات 16 متر مربعی (نه اصله درخت با فواصل کاشت 2×2 متر در هر پلات) در هر بلوک در ایستگاه تحقیقاتی البرز مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور انجام گرفت. در پایان هر فصل رویش به‌مدت سه سال، در هر تیمار متغیرهای رویشی (قطر برابرسینه و ارتفاع کل) همۀ درختان اندازه‌گیری و عملکرد تولید چوب محاسبه شد. در اواسط فصل رویش سوم، نمونه‌های گیاهی (ریشه، ساقه و برگ) و نمونه‌های خاک از هر تیمار در سه تکرار جمع‌آوری شد. در آزمایشگاه ویژگی‌های فیزیکی- شیمیایی خاک و غلظت عناصر غذایی و فلزات سنگین اندام‌های گیاهی تعیین شد. یافته‌ها: کوددهی با لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار کربن آلی و سطح عناصر غذایی نیتروژن، فسفر، سولفور، روی (01/0 P ≤) و مس (05/0 P ≤) در خاک شد. به‌طوری ‌که در تیمار 20 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب، کربن آلی خاک نسبت به تیمار شاهد افزایش 8/381 درصدی نشان داد. همچنین تیمار 20 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار غلظت نیکل، کروم (05/0 P ≤) و سرب (01/0 P ≤) در خاک نسبت به تیمار شاهد شد. نتایج بررسی متغیرهای رویشی درختان صنوبر کبوده سه‌ساله نشان داد که کوددهی با لجن فاضلاب بر متغیرهای قطر برابرسینه، ارتفاع و حجم در هکتار درختان صنوبر تأثیر مثبت معنی‌داری داشت، به‌طوری ‌که تیمار 20 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب به‌ترتیب سبب افزایش 19، 20 و 5/63 درصدی قطر برابرسینه، ارتفاع و حجم در هکتار درختان نسبت به تیمار شاهد شد. کوددهی با لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار غلظت عناصر غذایی نیتروژن و فسفر در اندام‌های ریشه، ساقه و برگ درختان صنوبر شد. تأثیر کوددهی با لجن فاضلاب بر غلظت برخی عناصر غذایی کمیاب شامل روی در اندام‌های ریشه، ساقه و برگ (01/0 P ≤) و مس در اندام‌های ریشه و برگ (05/0 P ≤) نیز معنی‌دار بود. همچنین کوددهی با لجن فاضلاب سبب افزایش معنی‌دار غلظت فلز نیکل در اندام‌های ریشه و برگ (05/0 P ≤) درختان صنوبر شد. نتیجه‌گیری: با توجه به افزایش عملکرد رویشی درختان صنوبر کبوده در خاک کوددهی‌شده با لجن فاضلاب پس از گذشت سه سال و نبود تفاوت معنی‌دار بین سطوح کاربردی لجن فاضلاب از یک‌سو و افزایش سطح برخی فلزات سنگین خاک در تیمار 20 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب از سوی دیگر، برای صنوبرکاری با درختان کبوده در شرایطی مشابه با شرایط پژوهش حاضر، کوددهی با تیمار 10 کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب توصیه می‌شود. البته با توجه به دورۀ بهره‌برداری حداقل شش تا هشت سال برای صنوبرکاری‌ها،‌ باید تأثیر کاربرد لجن فاضلاب حداقل تا پایان سال ششم از نظر تأثیر بر ویژگی‌های خاک و عملکرد رویشی درختان صنوبر بررسی شود.