فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: جنگل‌های زاگرس یکی از پنج منطقه اکولوژیکی ایران و از گسترده‌ترین رویشگاه‌های بلوط در دنیا محسوب می‌شوند که در سال‌های اخیر با پدیده خشکیدگی بلوط ایرانی مواجه شده و هر روز بر وسعت آن افزوده می‌شود. این تحقیق با هدف مقایسه برخی خصوصیات شیمیایی و زیستی خاک و محاسبه شاخص کیفیت خاک در درجه‌های مختلف خشکیدگی تاج درختان بلوط ایرانی در بخشی از رویشگاه طبیعی آنها در زاگرس جنوبی و استان ایلام انجام شده است. مواد و روش‌ها: با توجه به اهداف پژوهش، نمونه‌برداری خاک در قالب طرح فاکتوریل ] 4 طبقه خشکیدگی تاج (زیر 15 درصد، 15-35 درصد، 35-60 درصد، بیشتر از 60 درصد) × 2 فرم رویشی (بلوط دانه‌زاد و بلوط شاخه‌زاد) × 2 عمق نمونه‌برداری (0-10 سانتی‌متر و 10-30 سانتی‌متر) × 3 تکرار [ انجام گرفت. از آنالیز واریانس دوطرفه (GLM) جهت بررسی اثرات اصلی طبقات خشکیدگی، فرم رویشی، عمق نمونه‌برداری و همچنین اثرات متقابل بین آنها بر مشخصه‌های خاک استفاده و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دانکن در سطح 5 درصد و نرم‌افزار SPSS 23 انجام شد. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس دو طرفه نشان داد که اثر خشکیدگی، فرم گونه، عمق نمونه‌برداری و اثرات متقابل آنها بر تنفس برانگیخته و آنزیم فسفاتاز قلیایی بدون معنی اما بر نیتروژن کل، آنزیم اوره‌از، کربن زی‌توده میکروبی و بهره میکروبی معنی‌دار بود. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که با افزایش شدت خشکیدگی درختان، شاخص‌های حاصلخیزی و کیفیت خاک مانند کربن آلی، نیتروژن کل، تنفس پایه و آنزیم اوره‌آز کاهش پیدا می‌کنند به‌طوری که مقدار کربن آلی درختان سالم و درختان خشکیده به‌ترتیب برابر با 5/1 درصد و 74/0 درصد بود. نیتروژن کل از درختان سالم به خشکیده بلوط دانه‌زاد 16/0 درصد به 06/0 درصد، و در بلوط شاخه‌زاد 12/0 درصد به 07/0 درصد کاهش یافت. تنفس پایه از از 58/19 به 95/15 میلی‌گرم دی‌اکسید کربن در هر گرم، آنزیم اوره‌آز از 56/133 به 42/75 میکروگرم آمونیوم آزاد شده در هر گرم خاک بلوط دانه‌زاد و 08/199 به 40/50 میکروگرم آمونیوم آزاد شده در هر گرم خاک در بلوط شاخه‌زاد کاهش یافتند. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، در تحقیق حاضر نمی‌توان الگوی معینی برای تمام مشخصه‌های اندازه‌گیری شده (مانند کربن زی‌توده میکروبی و بهره میکروبی) پیدا کرد اما با توجه به بیشتر بودن کربن آلی، نیتروژن کل، کربن زی‌توده میکروبی، بهره میکروبی و شاخص کیفیت خاک در فرم رویشی دانه‌زاد، لازم است به‌منظور مقابله با پدیده خشکیدگی بلوط ایرانی و اثر آن بر حاصلخیزی خاک، با جنگلکاری و دیگر اقدامات مدیریتی این فرم رویشی بیشتر مد نظر قرار بگیرد.