فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: پایداری بوم‌سازگان جنگلی در مناطق خشک و نیمه‌خشک با پوشش گیاهی تنک، به کیفیت و حاصلخیزی خاک بستگی دارد. این تحقیق با هدف بررسی تأثیر تاج‌پوشش دو گونه پستۀ وحشی (Pistacia atlantica Desf.) و تنگرس (Prunus lycioides Spach.) بر ویژگی‌های خاک در ذخیره‌گاه جنگلی کندرق خلخال انجام گرفت.مواد و روش‌ها: برای تعیین برخی مشخصه‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی از خاک سطحی زیر تاج‌پوشش پستۀ وحشی و تنگرس، 45 نمونه خاک از عمق صفر تا 15 سانتی‌متری در جهت شرقی زیر تاج هر دو گونه و بیرون تاج (شاهد) به‌طور تصادفی برداشت شد. سپس هر سه نمونۀ خاک به‌خوبی با یکدیگر مخلوط شد و یک نمونۀ ترکیبی (پنج نمونۀ خاک برای هر گونه و شاهد) به‌دست آمد. سپس ویژگی‌های فیزیکی (چگالی ظاهری، درصد رطوبت، درصد شن، سیلت و رس)، شیمیایی (واکنش، هدایت الکتریکی، کربنات کلسیم، کربن آلی، نیتروژن کل، فسفر، پتاسیم، فسفر، منیزیم، کلسیم، آهن، روی، مس و منگنز قابل دسترس) و زیستی خاک (تنفس پایه و برانگیخته، کربن زیست‌تودۀ میکروبی و پتانسیل نیتریفیکاسیون) اندازه‌گیری و با استفاده از روش‌های تجزیۀ واریانس و آنالیز مؤلفه‌های اصلی تحلیل شد.یافته‌ها: مقادیر چگالی ظاهری در زیر تاج‌پوشش گونه‌های پستۀ وحشی و تنگرس به‌طور معنی‌داری کمتر از شـاهد (بیرون تاج) است. بیشترین مقدار رطوبت در زیر تاج پستۀ وحشی با 44/33 درصد و کمترین آن با 86/19 درصد در تیمار شاهد مشاهده شد. بیشترین مقدار کربن آلی (31/1 درصد)، نیتروژن کل (29/0 درصد)، فسفر قابل دسترس (30/6 درصد) در زیر تاج‌پوشش درختان پستۀ وحشی و بیشترین مقدار هدایت الکتریکی (11/1 دسی‌زیمنس بر متر)، پتاسیم قابل دسترس (55/409 میلی‌گرم بر کیلوگرم)، کلسیم قابل دسترس (11/7 میلی اکی‌والان بر لیتر) در زیر تاج درختان تنگرس به دست آمد. در‌حالی ‌که واکنش‌های منیزیم، روی و منگنز قابل دسترس بین تاج‌پوشش و شاهد تفاوت معنی‌داری نداشتند. بیشترین مقدار تنفس پایه (16/3 میلی‌گرم دی‌اکسید کربن در گرم خاک خشک در روز)، تنفس برانگیخته (65/61 میلی‌گرم دی‌اکسید کربن در 100 گرم خاک خشک در ساعت)، کربن زیست‌تودۀ میکروبی (37/3 میلی‌گرم در 100 گرم خاک خشک) و پتانسیل نیتریفیکاسیون (78/310 میکروگرم نیتروژن در گرم خاک خشک در پنج ساعت) در خاک زیر تاج‌پوشش پستۀ وحشی به دست آمد. تجزیه‌وتحلیل مؤلفه‌های اصلی نشان داد که مؤلفه‌های اول و دوم 13/71 درصد واریانس را در مقادیر کربن آلی، واکنش، تنفس برانگیخته و تنفس پایۀ خاک درختان پستۀ وحشی و بیش از 60/76 درصد واریانس را در مقادیر درصد سیلت، رطوبت، شوری، فسفر قابل دسترس، درصد کربن آلی، نیتروژن کل و تنفس برانگیختۀ پایه‌های تنگرس توصیف می‌کند.نتیجه‌گیری: با توجه به کارکردهای اکولوژیکی پستۀ وحشی و تنگرس در ذخیره‌گاه جنگلی کندرق خلخال، حضور این درختان سبب بهبود مشخصه‌های خاک شده و از بین رفتن آنها سبب کاهش معنی‌دار کیفیت خصوصیات خاک می‌شود. بنابراین حفاظت این عرصه‌ها و جنگلکاری می‌تواند به افزایش کیفیت خاک در توده‌های تخریب‌شده کمک کند.