فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: موجودی حجمی یا حجم سرپای جنگل از مهم‌ترین مشخصه‌های کمّی جنگل است که در آماربرداری‌های ملی جنگل به‌منظور بررسی وضعیت فعلی و تغییرات منابع جنگلی برآورد و پایش می‌شود تا از نتایج آن در سیاستگذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های مدیریت جنگل استفاده شود. هدف این تحقیق، برآورد موجودی حجمی جنگل‌های هیرکانی با استفاده از قطعه نمونه‌های دائمی و روش نمونه‌برداری دومرحله‌ای است. این روش مختص آماربرداری در مناطق وسیع است.مواد و روش‌ها: این آماربرداری سراسری در جنگل‌های ناحیۀ رویشی هیرکانی کشور شامل 104 حوضۀ آبخیز با استفاده از روش نمونه‌برداری دومرحله‌ای انجام گرفت. براساس این روش 42 حوضۀ آبخیز به‌صورت تصادفی انتخاب شد و نمونه‌برداری در هر کدام در پارسل‌های تصادفی براساس شبکه‌ای منظم به ابعاد 200 ×150 متر با استفاده از قطعه‌ نمونه‌های دائمی دایره‌ای 10 آری انجام گرفت. در داخل هر قطعه نمونه قطر همۀ گونه‌های درختی قطورتر از 7.5 سانتی‌متر در ارتفاع برابرسینه، فاصله و زاویۀ آنها نسبت به مرکز قطعه نمونه، ارتفاع نزدیک‌ترین درخت به مرکز هر قطعه نمونه و همچنین قطورترین درخت در داخل هر قطعه نمونه اندازه‌گیری و ثبت شد.یافته‌ها: پس از اتمام آماربرداری در مجموع 1195 قطعه نمونۀ 10 آری دایره‌شکل پیاده و در نهایت 33517 اصله درخت در داخل این قطعه نمونه‌ها بررسی و اندازه‌گیری شد. نتایج نشان داد که میانگین متغیرهای قطر سطح مقطع متوسط، رویه زمینی، حجم سرپا و تراکم جنگل در محدودۀ این جنگل‌ها با احتساب حد شمارش 7.5 سانتی‌متر به‌ترتیب 38 سانتی‌متر (میانگین حسابی قطر: 29.5 سانتی‌متر)، 29 متر مربع در هکتار، 359 متر مکعب در هکتار و 340 پایه در هکتار است (میانگین حجم سرپا و تراکم جنگل با احتساب حد شمارش 12.5 سانتی‌متر به‌ترتیب 355 متر مکعب در هکتار و 254 پایه در هکتار است). بیشترین موجودی حجمی سرپا در محدودۀ ارتفاعی میان‌بند و کمترین آن در محدودۀ ارتفاعی پایین‌بند مشاهده شد. از نظر توزیع حجم در طبقات قطری نیز بیشتر حجم موجودی در طبقه‌های قطری قطور و خیلی قطور جنگل یعنی در دامنۀ قطری 50 تا 80 سانتی‌متر با حدود 46 درصد حجم موجودی کل مشاهده شد. همچنین بیشترین تراکم جنگل در محدودۀ ارتفاعی پایین‌بند و بالابند و کمترین آن در محدودۀ ارتفاعی میان‌بند به‌دست آمد. براساس نتایج به‌دست‌آمده دو گونۀ راش و ممرز در مجموع 56.5 درصد فراوانی گونه‌های درختی و 71.2 درصد حجم سرپای جنگل‌های هیرکانی کشور را تشکیل می‌دهند. نتیجه‌گیری: با محاسبۀ موجودی (تراکم، رویه زمینی و حجم سرپا) جنگل‌های هیرکانی افزون‌بر کسب اطلاعات مهم زیست‌سنجی از این ناحیۀ رویشی، داده‌های لازم برای مدیریت این منابع، بررسی تنوع زیستی، مقدار ذخیره کربن، افزایش کیفیت توده‌ها و برنامه‌ریزی برای دخالت‌های پرورشی به‌منظور کنترل کمی و کیفی این جنگل‌ها فراهم می‌شود.