فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: آموزش چندرسانه‌ای شامل ارائه و پردازش هم‌زمان اطلاعات است که به ‌شکل‌های دیداری، شنیداری و همچنین در حالت ایستا و پویا به‌منظور تقویت یادگیری ارائه شود. فرض کلی این نظریه این است که ارائۀ تجارب یادگیری چندوجهی به فراگیران کمک می‌کند از مطالب دریافتی طرح‌واره‌های شناختی بسازند تا بتوانند آموخته‌های خود را در زندگی روزمره‌شان به ‌کار گیرند. با توجه ‌به تغییرات و پیچیدگی‌های روزافزون جامعه و گسترش رسانه‌های آموزشی گوناگون، وجود برنامۀ چندرسانه‌ای تعاملی که مطابق با چارچوب استانداردهای خود طراحی و تولید شده باشد، یادگیری مطلوب را برای فراگیران به ارمغان می‌آورد. همچنین با تولید چنین محتواهایی فرصت برابر در آموزش و یادگیری برای دانش‌آموزان فراهم می‌شود که این نیز دستاورد مهمی از راهیابی فناوری به ‌نظام آموزش‌وپرورش است. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی میزان اثربخشی نرم‌افزار چندرسانه‌ای تعاملی «ره‌نگاشت» بر تقویت مهارت‌های شناختی دانش‌آموزان است. «ره‌نگاشت» برنامه‌ای است که پژوهشگر براساس نظریۀ یادگیری شناختی چندرسانه‌ای مایر و مطابق با نظریۀ بارِ شناختی سوئلر[1] طراحی کرده است. الگوی طراحی آموزشی به‌کاررفته در این برنامه، الگوی طراحی چهارعنصری[2] است که یکی از الگوهای مناسب برای یادگیری‌های پیچیده ازطریقِ چندرسانه‌ای معرفی ‌شده است. روش: پژوهش حاضر، کاربردی از نوع نیمه‌آزمایشی است. جامعۀ آماری این پژوهش، همۀ دانش‌آموزان مدارس مقطع متوسطۀ اول نواحی چهارگانۀ شهر شیراز بود که از بین این نواحی، ناحیۀ چهار برای نمونۀ پژوهش انتخاب شد. در این طرح، آزمودنی‌ها به روش تصادفی انتخاب و در گروه‌های آزمایش و کنترل گمارده شدند. برنامۀ «ره‌نگاشت» برای هر پانزده فصل کتابِ علوم تجربی پایۀ هفتم تهیه ‌شده است. ابزار پژوهش، پرسش‌نامه و برنامۀ چندرسانه‌ای تعاملی «ره‌نگاشت» است که هر دو ابزار محقق‌ساخته است. براین‌اساس، پرسش‌نامه به ارزیابی عناصر مهارت‌های شناختی در قالب چهار مهارت 1. کارکرد اجرایی، 2. استدلال پیچیده- تفکر انتقادی، 3. حافظه و 4. سرعت و کارایی ساخته شد. به‌منظور بررسی روایی پرسش‌نامه از روایی صوری استفاده شد؛ همچنین برای بررسی پایایی ابزار سنجش، پرسش‌نامه به‌صورت آزمایشی بر روی 30 نفر از افراد جامعۀ آماری اجرا و ضریب آلفای کرونباخ کلی 821/0 محاسبه شد.یافته‌ها: میانگین و انحراف معیار پیش‌آزمون و پس‌آزمون مهارت‌های شناختی و مقیاس‌های آن در گروه‌های آزمایش و کنترل حاکی از بهبود مهارت‌های شناختی و شاخص‌های آن در مرحلۀ پس‌آزمون نسبت به مرحلۀ پیش‌آزمون در گروه آزمایش است. میانگین تعدیل‌شدۀ نمرات پس‌آزمون مهارت‌های شناختی و شاخص‌های آن در دو گروه آزمایش و گروه کنترل، تفاوت معناداری دارد. یافته‌ها نشان‌دهندۀ تأثیر مثبت برنامۀ چندرسانه‌ای تعاملی طراحی‌شدۀ کتاب علوم هفتم مطابق با نظریۀ بارِ شناختی بر تقویت مهارت‌های شناختی دانش‌آموزان است. با توجه به یافته‌های به‌دست‌آمده سؤال اصلی پژوهش در ارتباط با اثربخشی مداخلۀ پژوهش بر تقویت مهارت‌های شناختی در دانش‌آموزان تأیید می‌شود.بحث و نتیجه‌گیری: در هر جامعه‌ای آموزش‌وپرورش رکن اصلی است؛ زیرا رشد جامعه در گرو داشتن دانش‌آموزانی توانمند است. البته باید آموزش هدفمند و به‌روز باشد تا به نیازهای فراگیران پاسخ دهد؛ بنابراین باید در پیکرۀ آموزش‌وپرورش، فناوری نهادینه شود تا تغییرات مثبتی در ابعاد مختلف آن شکل گیرد و به‌ویژه باید این تغییرات را در تجهیزات و نیروی انسانی خدمتگزار در مدرسه مشاهده کنیم. هرچند نتایج به‌دست‌آمده از پژوهش حاضر می‌تواند در برنامه‌ریزی درسی مورد توجه قرار گیرد، براساس یافته‌های پژوهش پیشنهاد می‌شود به‌منظور تقویت مهارت‌های شناختی دانش‌آموزان در سطح مدارس از فناوری‌های نوین همچون چندرسانه‌ای‌ها استفاده شود.