فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: درک ساختار توده‌های جنگلی، به‌ویژه در مناطق ایران و توران که با چالش‌های جدی مانند تغییرات اقلیمی و بهره‌برداری بی‌رویه مواجه‌اند، برای مدیریت مؤثر و پایدار این اکوسیستم‌های حساس حیاتی است. شناخت دقیق ساختار جنگل، از جمله توزیع گونه‌ای، اندازۀ درختان و الگوهای مکانی، امکان ارزیابی دقیق‌تر وضعیت اکولوژیکی، پیش‌بینی پاسخ جنگل به تغییرات محیطی و در نهایت، اتخاذ تصمیم‌های مدیریتی کارآمدتر را فراهم می‌آورد. در این پژوهش، ساختار توده‌های جنگلی ارس در دو قطعه نمونۀ یک هکتاری (قرق و غیرقرق) از منطقۀ سالوک در استان خراسان شمالی بررسی شد.مواد و روش‌ها: به‌منظور تحلیل جامع ساختار توده‌های جنگلی، در هر یک از قطعات نمونۀ یک هکتاری، همۀ درختان بررسی شدند. مشخصه‌های کمّی درختان مانند قطر برابرسینه، ارتفاع کل و قطر تاج در دو جهت عمود بر هم اندازه‌گیری شد. توزیع فضایی درختان با استفاده از اندازه‌گیری فاصله و آزیموت تعیین شد. تحلیل‌های آماری برای مقایسۀ ویژگی‌های ساختاری و الگوهای فضایی بین دو قطعه انجام گرفت.یافته‌ها: نتایج نشان داد که الگوی پراکنش مکانی درختان ارس در قطعۀ غیرقرق تصادفی بود. درحالی که در منطقۀ قرق، این الگو در فواصل نزدیک حالت منظم بود و با افزایش فاصله، به تصادفی و در نهایت خوشه‌ای تغییر حالت داد. تعداد درختان ارس در هکتار، در منطقۀ قرق 84 اصله در مقابل 31 اصله در منطقۀ غیرقرق بود. اختلاف معنی‌داری بین میانگین سطح تاج (1/1±2/12 در مقابل 8/2±5/13 متر مربع در هکتار)، قطر برابرسینه (7/0±9/16 در مقابل 4/1±6/16 سانتی‌متر) و ارتفاع (5/0±9/3 در مقابل 1/0±5/3 متر) درختان ارس در مناطق قرق و غیرقرق مشاهده نشد. میانگین سطح تاج تمام گونه‌ها در منطقۀ قرق (8/0±5/9 متر مربع در هکتار) اختلاف معنی‌داری با غیرقرق (0/1± 4/6 متر مربع در هکتار) نشان داد.نتیجه‌گیری: با توجه به وضعیت درصد پوشش تاجی و الگوی پراکنش مکانی کل درختان و همچنین درختان ارس در قطعه‌های تحت بررسی و همچنین تراکم درختان که در محدودۀ کم‌تراکم توده‌های ارس گزارش‌شده توسط سایر پژوهشگران است، اعمال مدیریت احیا، توسعه و حفاظت در این جنگل‌ها ضروری به نظر می‌رسد.