فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارتباط نزدیک انسان با محیط و جغرافیای زیستی خویش سبب شده است که این عامل نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری شخصیت و اخلاق او داشته باشد. به همین دلیل، محیط به ‌عنوان یکی از عوامل زمینه‌ساز کمالات اخلاقی و سعادت انسان محسوب می‌شود. از طرفی، تمایل ذاتی عقلانی انسان به اخلاقی زیستن، نیازمند پرداختن به تأثیر دستاوردهای فلسفی در نگرش‌های اخلاقی است. این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی به این مسئله می‌پردازد که: بر اساس دیدگاه هستی‌شناسانه ملاصدرا در مبحث جسمانیه‌الحدوث و روحانیه‌البقاء ، آیا محیط و جغرافیا بر شکل‌گیری عقل عملی و بُعد اخلاقی انسان تأثیرگذار است؟ و اگر پاسخ مثبت است، این تبیین و تحلیل چگونه صورت می‌گیرد؟ از بررسی آثار وی به عنوان نتیجه‌گیری بحث به دست می‌آید که ملاصدرا با نگرش هستی‌شناسانه خود، نفس انسان را منشأ اخلاق می‌داند و تلقی وجودشناسانه او از جهان و انسان نشان‌دهنده دستاوردهای متمایز اخلاقی اوست. او زمین خاکی را مبدأ پیدایش نفس انسانی می‌داند که از مرتبه جمادی به نباتی و سپس به مرحله نفس حیوانی می‌رسد. بنابراین، بر اساس مبنای جسمانیه‌الحدوث و روحانیه‌البقاء بودن نفس، عوامل جغرافیایی بر اخلاق انسان مؤثر هستند. در دیدگاه او، تأثیر محیط بر اخلاق از طریق رابطه نفس و بدن و تحول‌پذیری نفس از بدن تبیین می‌شود.