پدیدارشناسی هویت علمی دانشجویان تحصیلات تکمیلی بر اساس مفهوم آرمان طلبی تحصیلی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استاد گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 دانشیار گروه برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22070/tlr.2024.18659.1535
چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی تجربیات معنادار دانشجویان و فارغ التحصیلان مقطع دکتری در رشته های علوم تربیتی و روانشناسی از هویت علمی خود بر اساس مفهوم آرمان طلبی تحصیلی انجام شد.هویتِ علمی در حال شکل گیری و هویت علمی شکل گرفته دو مضمون اصلی بدست آمده از مجموع 24 گزاره ثانویه هستند. همانگونه که در ابتدا تشریح شد منظور از هویت علمی مجموعه ای از دیدگاه ها، اندیشه ها، انتخاب های علمی، تصمیم گیری­ها، رفتارها و انگیزه ها با محتوای علمی و آکادمیک و در ارتباط با عناصر آموزشی، چارچوب ها و محدودیت ها و مسائلی از این دست است که خودشان را در تجربه های زیسته آنان به نمایش میگذارند. مقصود از مفهوم آرمان طلبی تحصیلی نیز یک ویژگی یا قابلیت است که به واسطه آن دانشجویان و فارغ التحصیلان به حدودی فراتر از آنچه که در برنامه درسی آموزش عالی چه پنهان و چه آشکار برایشان طراحی شده قدم گذاشته و ابعاد جدیدی از خود را کشف و پرورش می­دهند. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شد. با شانزده نفر از دانشجویان و فارغ التحصیلان مقطع دکتری مصاحبه نیمه­ساختاریافته انجام شد که با روش نمونه­گیری ملاکی انتخاب شدند. در راستای تجزیه و تحلیل داده­ها از روش پدیدارشناسی تفسیری که از ریکور اقتباس شده،و از نرم افزارMAXQDA2020 استفاده شد. هویت­علمی در حال شکل­گیری و هویت­علمی شکل­گرفته دو مضمون اصلی بدست آمده هستند. یافته­ها نشان می­دهد تاثیرگذارترین تجربیات بر شکل­گیری و بروز هویت علمی مشارکت­کنندگان، حاصل قرارگیری آن­ها در موقعیت­های غیردرسی و در مکانی به غیر از دانشگاه بوده­است. به ویژه زمانی که فرصتی برای انجام امورِ مرتبط با مسئولیتی که به آن­ها واگذار شده  و یا توسط آن­ها پذیرفته شده بود. دلیل این امر به این صورت تشریح می­شود که در تبدیل دانشِ آموخته شده به عمل در خود ناتوانی و سردرگمی احساس کردند. اما وجود ویژگی های آرمان طلبانه که توانایی عبور از حدود تعیین شده را می دهد شروع به خلق و یادگیری های تکمیلی همراه با مسئولیت پذیری کرده است.