فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: گونه‌های Neckera complanata (Hedw.) Hueener و Neckera crispa Hedw خزه‌های اپی‌فیت و شاخص بسیاری از گونه‌ها و درختان در جنگل‌های مرطوب هیرکانی (شمال ایران) هستند و بررسی اهمیت آنها در پژوهش‌های اکولوژیک جنگل‌های شمال بسیار ضروری است. برای سهولت در تفکیک یا تشخیص این دو گونه نزدیک به هم و نیز بیان تفاوت‌ها و شباهت‌ها از روش‌های رده‌بندی شیمیایی و هاگ‌شناسی استفاده شد. مواد و روش: برای این منظور، شش جمعیت خزه‌ای از سه استان گلستان، مازندران و گیلان در ارتفاعات به‌نسبت یکسان در پاییز 1396 جمع‌آوری و توسط کلیدهای شناسایی بررسی شده و پس از تأیید، با استفاده از روش‌های هاگ‌شناسی (ده صفت کمی و هفت صفت کیفی) و رده‌بندی شیمیایی (ارزیابی اسیدهای چرب با استفاده از روش کروماتوگرافی گازی (GC/MS)) بررسی شدند. یافته‌ها: پس از پایان آزمایش‌های هاگ‌شناسی و فیتوشیمیایی در آزمایشگاه، نتایج مطالعۀ هاگ‌شناسی، نسبت طول محور قطبی هاگ به عرض محور استوایی نشان داد که شکل هاگ در جمعیت‌های  N. complanata کروی و در جمعیت‌های N. Crispa، بیضوی‌ است. تزیینات سطحی  در خزۀ N. complanata از نوع گرانالوم بوده و با تزیینات سطحی خزۀ N. crispa کاملاً متفاوت است که این موضوع بیانگر جدایی کامل دو گونه در سطوح مختلف از یکدیگر است. نتایج مطالعۀ رده‌بندی شیمیایی در خصوص داده‌های اسید چرب برپایۀ GC/MS نشان داد که جمعیت‌های خزۀ N. complanata، دارای ترکیبات Hexadecanoic acid، 9,12,15-Octadecatrienoic acid و 15-Octadecenoic acid بوده و خزۀ  N. crispa دارای ترکیبات Hexadecanoic acid، Nonanedioic acid، Octadecanoic acid، Heneicosanoic acid، 9,12-Octadecadienoic acid، 9,12,15-Octadecatrienoic acid، 5,8,11,14-Eicosatetraenoic acid، Pentanoic acid, 4-oxo و Butanedioic acid است. نتیجه گیری: نتایج حاصل از داده‌های اسید چرب برپایۀ GC/MS در جمعیت‌های N.complanata فقط دارای چند نوع ترکیب متیل استر شده بود که از نظر نوع ترکیب و مقدار آن با جمعیت‌های N.crispa کاملاً متفاوت است. نتایج حاصل از داده‌های میکرومورفومتری نیز نشان داد که شکل هاگ در جمعیت‌های مربوط به گونۀ N.complanata کروی و در جمعیت‌های N.crispa بیضوی است و نسبت P/E در همۀ جمعیت‌ها بیانگر جدایی این دو گونه از یکدیگر است. بنابراین نوع ترکیبات و مقدار آنها در دو گونه و همچنین جمعیت‌های مختلف آن کاملاً متفاوت است. نتایج کلی پژوهش‌های رده‌بندی شیمیایی و هاگ‌شناسی بیانگر جدایی کامل دو گونه و جمعیت‌های بررسی‌شده است که روشی مؤثر در تفکیک گونه‌های کمتر شناخته‌شده، ولی اثرگذار در محیط جنگل و اکوسیستم‌های مشابه تلقی می‌شود.