فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: گیاهان غیربومی با ورود به اکوسیستم شهری بسته به شرایط جدید، گاه رفتارهای پیش‌بینی‌ناپذیری بروز می‌دهند. دامنۀ گسترش وضعیت ایجاد‌شده ممکن است تا جنگل‌ها کشیده شود. یکی از این شرایط جدید، آلودگی هواست. مواد و روش‌ها: بررسی تشریحی و تعیین تراکم عناصر سنگین سرب، کادمیوم و آهن بر دو گیاه برگ نوی درخشان و شمشاد زینتی در جنوب تهران در شرایط هوای آلوده در سطح ناسالم صورت گرفت. برش‌گیری عرضی و رنگ‌آمیزی مضاعف گیاهان انجام پذیرفت. برای سنجش عناصر از طیف‌سنجی نشری اتمی  ICP استفاده شد. یافته‌ها: در بررسی تشریحی برگ نوی درخشان، بیشتر تغییرات در ناحیۀ رگبرگ اصلی با شکافی هاله‌ای در زیر و جوانب دسته آوندهای رگبرگ اصلی اتفاق افتاد که آوندها را از بقیۀ بافت جدا کرد و نیز شکاف‌هایی در ناحیۀ زیر آوندها در بافت پارانشیم سطح تحتانی برگ ایجاد شد. همچنین اپیدرم دولایه مشاهده شد. تظاهرات ریختی آن برنزه شدن رنگ برگ همراه با فرسودگی در ناحیۀ رگبرگ اصلی بود، اما در بررسی‌های تشریحی شمشاد زینتی، شکاف‌ها فقط در بافت پارانشیم سطح تحتانی رگبرگ اصلی دیده شد. همچنین تجمع توده‌هایی از مواد آلوده در نقاط مختلف از جمله مزوفیل برگ‌ها مشاهده شد. در طیف‌سنجی نشری اتمی، از بین عناصر، تنها مقدار آهن جذب‌شده بیشتر از حد معمول بود. آهن در برگ نوی درخشان ppm70/1 و در شمشاد زینتی ppm 41/3 برآورد شد. نتیجه‌گیری: شمشاد زینتی با وجود جذب آهن بیشتر نسبت به برگ نوی درخشان، آسیب‌دیدگی کمتری داشت. با توجه به نقش تهاجمی برگ نوی درخشان در دیگر کشورها و شواهدی از زادآوری طبیعی جنس Ligustrum در شمال ایران بیم آن می‌رود که این گیاه با تهاجم، ابتدا کاهش تنوع زیستی گیاهان بومی را سبب شده و در تداوم آلودگی، خود نیز ناپایدار شود. شمشاد زینتی هم به‌دلیل داشتن آفت مشترک فایتوفتورا با درختان جنگلی و حتی مرکبات گزینۀ خوبی برای پرچین‌ها نیست. بنابراین محدود کردن این گیاهان لازم به نظر می‌رسد. احیای شمشاد خزری Buxus hyrcana Pojark  که بومی ایران است و در خطر انقراض قرار دارد در شمال ایران و نوش Thuja orientalis L. و مندارچه یا ترون L.  Ligustrum vulgare در تهران به‌جای گیاهان بررسی‌شده در این پژوهش، به‌مراتب برای حفاظت جنگل سودمندتر است.