تأثیر دیدگاه‌های امام خمینی بر فرهنگ استراتژیک جمهوری اسلامی ایران

نویسندگان

1 استادیار مرکز مطالعات عالی بین‌المللی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

doi
10.22059/jpq.2016.59934
چکیده

این مقاله کندوکاوی است در زمینۀ تأثیرات ایدئولوژی، به‌عنوان یکی از اجزای فرهنگ استراتژیک، بر نحوۀ استفادۀ دولت‌ها از قوۀ قهریه. در این چارچوب، این مقاله به بررسی اثر تشیع بر نحوۀ استفادۀ ایران از زور برای دفاع از خود می‌پردازد. این نوشتار در پی آن است که نشان دهد اثر تشیع بر فرهنگ استراتژیک ایران گسترده بوده است، زیرا به دیدگاه‌های ایران در مورد روابط بین‌الملل و نیز چگونگی روابط ایران با دنیای خارج شکل بخشیده است. تشیع همچنین سبب شده است که ایران سیاست خارجی تجدیدنظرطلبانه‌ای را دنبال کند. این رویکرد در سیاست خارجی موجب شده است که ایران دوستان معدودی در عرصۀ بین‌المللی داشته باشد و در نتیجه مجبور شود تا حد ممکن بر توانایی‌های خود برای دفاع از قلمرو کشور تکیه کند. اسلام همچنین موجب شده است که ایران بازدارندگی را به‌عنوان راهبرد نظامی خود برای دفاع از کشور برگزیند. این راهبرد نظامی کاربرد زور برای نیل به اهداف مادی را رد می‌کند و استفاده از قوۀ قهریه را تنها زمانی مجاز می‌شمارد که کشور با حمله روبه‌رو شده یا امنیت امت اسلام با خطر مواجه شود؛ اما به ایران اجازه می‌دهد که در صورت قریب‌الوقوع بودن تجاوز خارجی دست به حملات پیشگیرانه بزند و نیز در صورت حملۀ دشمن جنگ را به داخل خاک مهاجم بکشاند. اسلام همچنین سبب شده است که ایران ایمان و روحیه را عامل اصلی قدرت نظامی تلقی کند و نه کثرت نفرات و فناوری را؛ زیرا از نظر رهبری کشور، پیروزی در جنگ هدیه‌ای الهی است که خداوند آن را نصیب لشکر اسلام می‌کند.