پیشران‌ها، محرک‌ها و پیامد‌های رقابت‌پذیری پایدار در صادرات سبز

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای بازرگانی، گروه مدیریت، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 دانشیار گروه مدیریت ، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

3 استاد گروه مدیریت، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

doi
10.22034/jiba.2025.67559.2355
چکیده

در سال‌های اخیر، اهمیت پایداری و مسائل زیست‌محیطی در فعالیت‌های اقتصادی، به‌ویژه در حوزه صادرات، افزایش یافته است. شرکت‌های صادرکننده برای حفظ و ارتقای جایگاه خود در بازارهای جهانی، استراتژی‌های سبز و نوآورانه را اتخاذ نموده اند. این پژوهش با هدف شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر رقابت پذیری پایدار شرکت‌ها در صادرات سبز و ارائه یک مدل مفهومی انجام شده است. رویکرد پژوهش، آمیخته (کیفی و کمی) است. در فاز کیفی، با بهره‌گیری از روش فراترکیب، ۴۲ مقاله منتخب از میان ۱۷۴ مقاله موجود در پایگاه‌های اسکوپوس، ساینس دایرکت و گوگل اسکالر طی سال‌های ۲۰۱۵ تا فوریه ۲۰۲۵ تحلیل و ۱۱ مقوله اصلی استخراج شد. در فاز کمی، برای تحلیل روابط علّی میان مقوله‌ها، از روش دیمتل و نظرات ۱۰ نفر از خبرگان حوزه صادرات استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که عوامل مؤثر بر رقابت‌پذیری پایدار صادرات سبز در سه لایه «پیشران» (جهت‌گیری استراتژیک و سیاست‌های کلان صادرات سبز، تحول دیجیتال، نوآوری سبز و مدیریت دانش سبز)، «محرک» (رقابت‌پذیری و مزیت‌های رقابتی در بازارهای سبز) و «پیامد» (عملکرد سازمانی، پایداری زیست‌محیطی، بازاریابی سبز، مدیریت زنجیره تامین سبز، قابلیت‌های سازمانی و ریسک‌های صادرات سبز) طبقه‌بندی می‌شوند. مدل مفهومی ارائه‌شده، ضمن پوشش خلاهای موجود در ادبیات، ابزاری عملیاتی و راهبردی برای مدیران و سیاست‌گذاران به‌منظور ارتقای جایگاه رقابتی شرکت‌ها در بازارهای جهانی فراهم می‌آورد.