فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: بوم‌سازگان‌های طبیعی در ایران تحت تأثیر آشفتگی‌های بی‌سابقه از جمله تغییرات اقلیمی مانند خشکی، آفات و بیماری‌ها، گونه‌های مهاجم و درنتیجه تغییرات پوشش گیاهی قرار دارند. تحلیل روند پوشش گیاهی و پایش سلامت بوم‌سازگان‌ها در مقیاس منطقه‌ای برای ارزیابی وضعیت در حال تغییر بوم‌سازگان‌ها و اطلاع‌رسانی مدیریت عوامل آشفتگی محیطی ضروری است. با این‌حال، این تحلیل‌ها تنها براساس بررسی‌های میدانی دشوار است. سنجش از دور امکان ارزیابی‌های جامع بوم‌سازگان‌ها در مناطق وسیع را فراهم می‌کند و  تغییرات آنها را می‌توان در طول زمان با استفاده از شاخص‌های پوشش گیاهی در تصاویر ماهواره‌ای چندزمانی مشاهده کرد.مواد و روش‌ها: در این تحقیق از سری‌های زمانی تصاویر  Landsat-7 ETM+و Landsat 8 OLI/TIRS  مربوط به سال‌های 2003 تا 2023 و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی برای تحلیل روند پوشش گیاهی و پایش سلامت بوم‌سازگان‌ها در منطقۀ فندقلو (انتهای غربی هیرکانی در شرق اردبیل) استفاده شد. همچنین از آزمون ناپارامتری روند من-کندال (M-K) برای تجزیه‌وتحلیل تغییرات مکانی- زمانی پوشش گیاهی استفاده شد.یافته‌ها: براساس نتایج تغییرات کاربری اراضی در منطقۀ پژوهش، کاهش پوشش گیاهی در همۀ بوم‌سازگان‌های طبیعی شامل جنگل (5/8- درصد)، مرتع (5/16- درصد) و مناطق آبی (2/17- درصد) به دست آمد. در مقابل، مناطق کشاورزی (7/14 درصد) و انسان‌ساز (9/30 درصد) در دورۀ زمانی پژوهش  افزایش نشان دادند. همچنین نتایج تغییر شاخص سلامت (NDVI) در طول دورۀ 2023-2003 نشانۀ روند قهوه‌ای شدن پوشش گیاهی (کاهش) در منطقۀ فندقلو است. افزون‌بر این، نتایج آزمون روند M-K نشان‌دهندۀ این است که NDVI یک روند افزایشی خطی معنی‌دار از سال 2003 تا 2011، یک روند افزایشی خطی غیرمعنی‌دار از سال 2011 تا 2016 و یک روند کاهشی خطی غیرمعنی‌دار از سال 2016 تا 2023 داشته است.نتیجه‌گیری: در این مطالعه تحلیل روند پوشش گیاهی و شاخص سلامت مبتنی بر NDVI می‌تواند نشانه‌های ارزشمندی دربارۀ برخی فرایندها ارائه دهد که برای ارزیابی‌های اکولوژیکی مانند ساده‌سازی و تخریب بوم‌سازگان یا تشدید فعالیت‌های کشاورزی مرتبط باشد. با توجه به روند کاهشی بوم‌سازگان‌های طبیعی و تهدید سلامت توصیه می‌شود برنامه‌های حفاظتی همسو با طبیعت در زمینۀ افزایش پوشش گیاهی و سلامت آن اعمال شود.