اصول و اهداف تربیت عرفانی دوره جوانی، مبتنی بر مبانی انسان‏شناختی علامه حسن‌زاده‌آملی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

3 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.

doi
10.22070/tlr.2022.15798.1220
چکیده

تربیت عرفانی عمیق­ترین و باطنی­ترین خوانش از  تربیت دینی محسوب می­شود که در آن سالک با معرفتی عمیق و باطنی و تزکیه­ای خالص از روی صدق و عشق، به دنبال کشف حقیقتی یگانه و اتصالی دائمی به این حقیقت است. علامه حسن­زاده انسان را که مظهر اسم جامع الله است، حقیقتی واحد می­داند که بدنش مرتبه‌ى نازله‌ى اوست که یک هویت و شخصیت بیش ندارد که از آن به من و أنا و مانند آن تعبیر مى‌کنند. او راه وصول به این حقیقت یگانه را معرفت نفس می­داند. این تحقیق در پی تبیین اهداف و اصولِ  تربیت عرفانی است که مدعی ارائه یقینی­ترین راه دستیابی به حقیقت و عالی­ترین نوع معنویت است. در این پژوهش با کمک تکنیک اسنادی و تحلیل مفهومی، مبانی نوع یک و مبانی نوع دو مبتنی بر دیدگاه­های انسان­شناختی علامه حسن­زاده مشخص شده­اند؛ سپس با استفاده از روش استنتاجی(روش بازسازی شده فرانکنا) و بکار بردن سه قیاس عملی، هدف غایی، اهداف میانی و اصول تربیت عرفانی مشخص شده­اند. هدف غایی تربیت عرفانی «فنای­فی­الله و بقای­بالله» است. و تعدادی از مهمترین اهداف میانی تربیت عرفانی، معرفت به خدا، پرورش مزاج شایسته، سلامت روح وجسم، تقویت نفس ناطقه، حضورتام در محضرخدا، به فعلیت رساندن دو قوه نظرى و عملى انسان، سیر صعودی دائمی، کسب رزق معنوی برای سیر و سلوک، و شناخت و تبعیت از انسان کامل است. همچنین از معرفت النفس، اعتدال، فقرزدایی، تمنا و طلب، تجلیه، تخلیه، ادب مع­الله، استکمال تدریجی و ولایت­مداری به عنوان برخی از مهم­ترین اصول تربیت عرفانی می­توان نام برد.