فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نیروهای اجتماعی برگرفته از برخی تفاوت‌ها یا به‌اصطلاح «شکاف‌های اجتماعی»‌اند که به‌صورت تعمیق‌یافته در جامعه درآمده‌اند. اهمیت موضوع نیروهای اجتماعی از یک سو و اهمیت تجربة دوران حکومت امام علی (ع) از سوی دیگر، عامل اصلی نگارش این مقاله بوده است. پرسش اصلی مقالة پیش رو، این است که «نیروهای اجتماعی مؤثر و نقش‌آفرین در جریان شکل‌گیری و تأسیس حکومت علوی کدام بوده‌اند؟». در این مقاله سعی شده است ضمن بررسی انواع شکاف‌های اجتماعی در دوران تأسیس حکومت امام علی (ع) و بیان نوع رابطة این شکاف‌ها با هم (متقاطع، متراکم یا متوازی)، تعیین یک شکاف به‌مثابة شکاف پایه و مقدار فعالیت هریک از این شکاف‌ها در سه ساخت اجتماعی، آگاهی و سیاسی و صورت‌بندی نیروهای اجتماعی ناشی از این شکاف‌ها بیان شده، تأثیر هریک از این نیروهای اجتماعی تبیین شود. هشت نیروی اجتماعی مؤثر در تأسیس حکومت حضرت عبارت‌اند از: مصریان، کوفیان، بصریان، مهاجرین و انصار از اصحاب، ناکثین (جریان‌های موقعیتی)، شیعیان اعتقادی، بنی‌هاشم و طبقة قاریان (جریان‌های ایدئولوژیک). گفتنی است می‌توان تک‌تک این نیروهای اجتماعی را در زمرة جریان‌های رفتاری نیز دانست.