تجلّی ذکر در فضای شهری ایرانی-اسلامی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ، گروه شهرسازی، دانشکده هنر ومعماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهرات ، ایران
2 دکتری رشته شهرسازی، استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دکتری رشته شهرسازی، استاد، گروه شهرسازی، دانشکده هنرهای زیبا ، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
چکیده
شهر اسلامی دارای گنجینه عظیمی از معانی عمیق عرفانی و حکمت الهی است زیرا این شهر ریشه در بنیانهای ژرف تفکر معنوی و الهی دارد و صورت آن حقیقتی است که خود ماوراء عالم صور است؛ از آنجا که دین نمیتواند ظهور و تجلی کند مگر توسط اشکال و صور؛ به این ترتیب، فضای متذکر در تمدن اسلامی، بیشتر یک معنا و فضیلت درونی است؛"محیط" معانی و مفاهیمی را به ذهن انسان القا نموده و در نتیجه ارزشهایی را نیز به او متذکر و یادآور میشود.در این تحقیق، عوامل تجلّی ذکر در فضای شهری جهت ایجاد فضای متذکّر بر پایه نگرش اسلامی-ایرانی تبیین شده است. با رویکرد اکتشافی-تفسیری مفاهیم ایجاد کننده ذکر با بهرهبردن از تفاسیر معتبر در این زمینه، از جستجوی ادبیات علمی و دینی استخراج شد. سپس با روش مصاحبه نیمه ساختار یافته با نخبگان این مضمون کدگذاری مفاهیم مستخرج انجامشده و مورد تحلیل واقع گردیده است. نتایج بهدستآمده، مفاهیم مرتبط "ذکر و موضوع" و همچنین "ذکر و مخاطب" و ارتباط بین آنها را نشان میدهد. مدل نهایی نشان میدهد از مجموعه مفاهیم بهدستآمده، کاربرد موارد "معنویتگرایی و ایجاد تفکر" در اولویت بوده و تداوم کاربرد آنها در طراحی فضاها ضرورت دارد و با در نظر گرفتن این نکته و موقعیتسنجی و مکانسنجی مناسب بر حسب زمان و مکان، فضای متذکّر تجلّی مییابد.
